أحمد بن محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( آل آقا )
720
مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى )
ملك طراوتات و ديگر ملك « طراوتات » طولش و عرضش يكصد و هفتاد كروه است ، و اكثر آن ريگستان است ، شهرى آبادان ندارد ، و رئيس و مردم آن ملك همه بتپرستند . ملك كفاديه ديگر ملك « كفاديه » طولش سهصد و نود و عرضش سهصد و سى كروه است ، آنجا ملوك الطوايفند ، و همهء ايشان بتان را پرستش مىكنند ، و اكثر جاى آن ملك در تصرّف فرنگيان « ولنديز » است ، و اكثر امصار و ديار مذكوره در آبادانى و زراعت و لطافت هوا بر اكثر بلاد ديگر ترجيح دارد ، و ميوه و از هر جنس كه در دنيا پيدا شده است در آن ملك پيدا مىشود . حدود أربعهء افريقه و سرحدّ شمالى افريقه « يرپ » است ، يعنى فرنگ ، و سرحدّ شرقى آن اشيا كه عبارت از هندوستان و غيره است ، و سرحدّ غربى آن تا سمندر كلان مغربى كه فاصل « 1 » است ميان امرقه و افريقه ، و سرحدّ جنوبى آن سمندر كلان جنوبى ، تا آنجا كه خطّ استواء در عين ملك وسط افريقه مىگذرد ، و مملكت افريقه از ديگر ملكهاى دنيا بسيار گرم است ، و اكثر جاهاى ملك مذكور ريگستان روان و سراى ويران است ، امّا زمين كنارههاى درياى بزرگ چون رود نيل و غيره تر و تازه و بسيار آباد و همهچيز آنجا پيدا مىشود ، چنانچه
--> ( 1 ) فاصله : « الف » .