أحمد بن محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( آل آقا )
772
مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى )
اينچنين مقرر نمودند كه معنى پادشاهى و لوازمات آن موقوف بر يك شخص نباشد ، چه از فوت و فناى آن ؛ مفاسد عظيمه - كه از لوازم تغيّر و تبديل پادشاه است - بر مملكت و اهالى آن رويداد خواهد شد ، پس پادشاه را بىدخل و امور سلطنت را موقوف به رضاى سه طايفه داشتند : اول : پادشاه ، دويّم : وزراء ، سيّم : اصحاب پرلمنت « 1 » . يعنى : جمعى از امراء مدبّر ذيهوش كه خيرخواه پادشاه و رعيّت و در معنى اصحاب حلّ و عقدند ، و چون مىخواهند كه كسى را به سلطنت مقرّر كنند در روز يكشنبه در كليسيا مجتمع شوند و شخص قابل سلطنت را رخوت سياه بهطريق حضرت عيسى عليه السلام پوشانند ، و انجيل بهدست او دهند و تمام امرا نيز هريك انجيلى بهدست گيرند به شخص عالمى كه سرآمد علماست و به معنى مجتهد است گويند كه به شخص مدّعى سلطنت گويد : كه قسم ياد كن كه اگر پادشاه شوى از آئين و قواعدى كه مقرّر شده است تخلّف نورزى و از آنچه من بعد به مقتضاى مصلحت مقرّر خواهد شد مخالف نكنى ، اگر از قسم امتناع نمود وى را پادشاه نكنند ، و اگر قبول كرد در سه روز يكشنبه اين عمل را مكرّر كنند . پس او را بر تخت سلطنت متمكّن سازند ، و هركس به هركارى كه دارد مشغول شود ، و از براى خرج پادشاه مبلغى را از گمرگ و محصول مال التجاره و خراجخوانهاى بلده مقرّر كردهاند كه در عرض سال مبلغ « 2 » جز وى از هر خانه مىگيرند و به مصرف ضروريّات پادشاه مىرسانند ، و باقى مداخل ملك
--> ( 1 ) پارلمنت - پارلمان . ( 2 ) مبلغى : « د » .