أحمد بن محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( آل آقا )
773
مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى )
را عمدة الرعايا و كونسليان و وزراء به مصرف امورات عسكر و لوازمات مملكتدارى از حرب و غيره مىرسانند و زايد بر آن ضبط خزانهء عامره مىشود . ميرزا ابو طالب خان ساكن لكهنو كه به سياحت لندن و نواحى و اطراف آن رفته بود ، در كتاب « مسير طالبى » نگارش كرده است كه : پادشاه وقت « كتگ جارج » دام ملكه آنقدر مؤدّب و مهذّب اخلاق است كه اصلا و مطلقا راغب به امور شرّ نيست ، بلكه تمام اوقات او مصروف نيكخواهى خلق و تحريص ايشان بر كشت و زراعت و تحصيل علوم و صنايع است و به ذات خود كشتكار و زراعت مىنمايد ، و به مدرسهها رفته از احوال طلبهء علوم استفسار مىكند ، و عمده دليل بر محاسن اخلاق او آن است كه قوّت عزل قضات را از خود سلب نموده است ، و بيم و اميد ايشان را از اركان دولت زايل فرموده ، تا در اجراى احكام از كسى پروا نكنند . و اين فقير به وسايط « 1 » ثقات از « مستر سرجان شور » صاحب كلان كلكتّه - كه ذكرش مكرّر گذشت - و غير او شنيدهام كه در دربار عدالت اين جماعت ؛ فرقى ميان پادشاه و رعيّت و غيرهم نيست ، و قضات عدل بر تمام خلايق به يك نهج حكم مىكنند ، و لهذا تمام عباد از ظلم اصحاب جور حتّى پادشاه محفوظند ، و هرگاه كسى را بر پادشاه نزاع و دعوى باشد به « 2 » اصحاب عدالت و قضات نالش كند او را يا وكيل « 3 » او را احضار كرده - به نهجى كه به
--> ( 1 ) واسطه : « ب » . ( 2 ) به : در « د » نيامده است . ( 3 ) وزير : « ب » .