است ، و به اصطلاح آن قوم عبارت از دوازده اينچ است ، و هر اينچى به مقدار ده جو متوسّط است ، پس هر گروهى سه هزار و چهارصد گز است ، و فرسخ شرعى عبارت از دوازده هزار ذراع است ، و هر ذراعى بيست و چهار انگشت است ، پس هردو ذراع سه فوت مىشود كه يك گز باشد ، و مجموع فرسخ شش هزار گز خواهد شد ، و بر اين تقدير يك گروه و سه ربع گروه و پنجاه گز يك فرسخ شرعى است ، و بعضى هر گروهى را سه هزار و ششصد گز بنّايان گفته‌اند ، و اين گز از گز مذكور پنج انگشت كوچك‌تر است ، پس عند التدقيق با قول اوّل متّحد خواهد شد ، و اللّه العالم . و كرهء ارض يعنى اين دنيا به زعم او يكى از ستاره‌هاى سياره است و دورى او از آفتاب به قدر چهل و پنج كرور و پانزده لك كروه هندى است . و گويد : اينكه به نظر مىآيد كه آفتاب از برجى به برجى مىرود غلط حسّى است ، بلكه چون ارض از برجى به برج ديگر مىرسد به نظر ما - كه در ميان آن برج و آفتابيم - چنين « 1 » مىنمايد ، چنان كه در نظر ساكنان كشتى ؛ رفتار « 2 » ساحل مرئى مىگردد . و گويد : كه ارض را دو حركت است يكى بر مركز خود از مشرق به مغرب و از آن شب و روز حاصل آيد ، و ديگرى از برجى به برجى و از آن فصول و تفاوت شب و روز و سال - كه عبارت از سيصد و شصت و پنج روز و پنج ساعت و پنجاه و پنج ميل « 3 » نجومى است - به ظهور مىرسد .

--> ( 1 ) چنان : « الف » . ( 2 ) رفتار : حركت . ( 3 ) پل : « الف ، ج ، د » .