وملّامحسن اخبارى صرف بود وبا اينكه كتاب مفاتيح را بمذاق مجتهدين نوشته وبسيار طعن بر مجتهدين رضوان اللَّه تعالى عليهم زده است خصوص در رساله سفينة النجاة سيّما اينكه در آن‌جا فهميده مىشود كه نسبت داده است جمعى از علماء را بكفر چه بجاى فسق مثل اينكه اين آية را ايراد كرده كه « يا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنا وَلا تَكُنْ مَعَ الْكافِرِينَ « 1 » » با اينكه أو را مقالاتيست بسيار بر مذاق متصوّفه وفلاسفه كه مايهء كفر است وبعقايد محيي الدين عربى اعتقاد داشته مثل وحدت وجود ونحو آن واز تلامذه ملّاصدرا است ودختر أو را بنكاح در آورد وملّاصدرا أو را بفيض لقب داده وملّاعبدالرّزاق صاحب شوارق را بفيّاض لقب گذاشته وچون ملّامحسن مسلم زمان بود لهذا قواعد صوفيه در آن اعصار در نهايت اشتهار گرديده تا اينكه آخوند ملّامحمّد باقر مجلسي بعرصه آمد واطفاء نائره‌ى آن جماعت نمود وشيخ أحمد احسائى أو را مسئى نام نهاده وبسيار مىگويد « قال المسىء القاساني تَبَعاً لإمامِه مُمِيتِ الدّين العَرَبي « مجملًا كسى كه محيي الدين را خوب بداند وبه عقايد أو معتقد شود البتة فقهاء را خواهد كافر دانست وملّامحسن في الحقيقة فاضل وجامع ومحقّق ومدقّق وماهر است وكتاب مفاتيح أو اگرچه مختصر از مسالك است ومدارك امّا خوب ترتيب داده وغالباً مسائل را بنحو كليت عنوان كرده است وتأليفات أو بسيار است بلكه از آن عصر تا بحال بلكه أغلب از اعصار سابقه كسى تأليفش بقدر تأليف ملّامحسن نيست وبيشتر از تأليف أو كسى تأليف وتصنيف نداشته مگر آخوند ملّامحمّد باقر مجلسىّ رضى اللَّه عنه . در كتاب روضة البهية تأليف آقا سيد محمّد شفيع بروجردي نوشته است كه شنيدم از أستاذ عالم عامل كامل خودم حاج ملّا أحمد

--> ( 1 ) - هود : 42