كه از تو نزد من محبوب‌تر باشد ، نيافريدم و تو را تنها به كسانى كه دوستشان دارم ، به طور كامل دادم . همانا امر و نهى ، و كيفر و پاداشم متوجّه توست » . « 1 » ملّاصدرا در شرح اين حديث مىگويد : اين عقل ، نخستين آفريده و نزديك‌ترين مخلوق به خداوند و بزرگ‌ترين و كامل‌ترين آنها و دومين موجود است . « 2 » دوم ، حديث چهاردهم است كه مطابق اين حديث ، امام صادق عليه السلام مىفرمايد : خداى - عزّ و جلّ - عقل را از نور خويش آفريد و آن مخلوق اوّل ، از روحانيون است . پس به او فرمود : « پس رو ! » او پس رفت . سپس فرمود : « پيش آى ! » . پيش آمد . . . . « 3 » جمع‌بندى ديدگاه ملّاصدرا دربارهء عقل تا اين جا معانى شش‌گانهء عقل از ديدگاه ملّاصدرا و چگونگى تطبيق اين معانى ، با روايات كتاب عقل و جهل الكافى بيان شد و مشخص گرديد كه از ميان اين معانى ، معناى اوّل و دوم از نظر ملّاصدرا ، با هيچ يك از روايات اين كتاب ، قابل انطباق نبود ؛ معناى سوم ، با دو روايت سوم و چهارم انطباق يافت ؛ معناى چهارم نيز تنها با روايت چهارم هماهنگ بود ؛ معناى پنجم هم - كه داراى اقسام چهارگانه بود - با احاديث يازدهم و دوازدهم ، قابليت انطباق داشت ؛ معناى ششم ، با دو روايت يك و چهارده اين كتاب تطابق يافت . در يك جمع‌بندى ، آشكار مىگردد كه تنها هفت روايت از مجموع روايات 34 گانهء اين كتاب ، با چهار معنا از معانى شش‌گانهء مورد نظر ملّاصدرا ، قابل انطباق است و بقيهء روايات ، در اين بحثْ داخل نشده‌اند .

--> ( 1 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 10 ، ح 1 . ( 2 ) . شرح اصول الكافى ، ج 1 ، ص 216 . ( 3 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 23 ، ح 14 .