الف . امور مهمى كه در فهم حديث مؤثّرند . مانند : عرضهء محتوايى حديث بر قرآن ؛ تحقيق در بارهء مورد صدور حديث و آنچه در فهم مدلول آن دخيل است ؛ توجّه به اين كه حديث بر ظاهرش حمل شده است يا مراد ، چيز ديگرى است و از متشابهات است ؛ شناخت حديث عام ، خاص ، مطلق ، مقيّد و . . . . « 1 » ب : علوم متن را مىتوان چنين تقسيم كرد : 1 . علوم متن ، به لحاظ گويندهء آن مانند : حديث قدسى ، حديث معصوم عليه السلام و قول صحابى ؛ 2 . علومى كه متن حديث را شرح مىدهند ، مانند : غريب الحديث ، و علل صدور حديث ؛ 3 . علومى كه به لحاظ مقابلهء متن روايت شده با روايات ديگر ، حاصل مىشوند كه شامل : شناخت انواع حديث مقلوب ، معلّل ، مدرّج ، مضطرب ، مزيد ، مصحّف ، ناسخ و منسوخ ، مختلف الحديث و . . . مىشود . « 2 » ج . علوم متن ، عبارت‌اند از علومى كه نسبت به گوينده ، در نظر گرفته مىشوند و نيز شناخت غريب الحديث ، ناسخ و منسوخ ، اسباب ورود و . . . . « 3 » همانطور كه ديده مىشود ، مورد صدور حديث ، يكى از مباحثى است كه مربوط به فهم متن حديث است . همچنين در بعضى از كتب علوم حديثى ، بحثِ مورد صدور ، در كنار مباحثى مانند ناسخ و منسوخ ، غريب الحديث و مختلف الحديث - كه از مباحث مربوط به متن حديث هستند - ، مطرح شده است . « 4 » 4 . مكان و موضع مورد صدور حديث هر روايتى ، از يك سند و يك متن تشكيل شده و مورد صدور حديث ، نه جزء سند

--> ( 1 ) . ر . ك : تلخيص مقباس الهداية ، ص 246 - 263 . ( 2 ) . فقه الحديث ، ص 38 . ( 3 ) . جهود المحدّثين فى نقد متن الحديث ، ص 128 . ( 4 ) . ر . ك : منهج النقد ، ص 334 ؛ جهود المحدّثين فى نقد متن الحديث ، ص 124 ؛ الفية الحديث ، ص 90 .