اصلى و كهن‌تر را مورد بررسى قرار دهد . 2 . نقد و اثبات متن تا مؤلّف و راوى نخستين و در نهايتْ معصوم عليه السلام با بهره از منابع قدما ، از سلسله اسناد مختلف ، به منزلهء راه‌هاى دستيابى به نسخه‌هاى مختلف بهره جويد و به ضبط نسخه‌هاى گوناگون رايج در ميان قدماى اصحاب ، آگاهى يابد . « 1 » مقابله با نسخه‌هاى متعدّد اوّلين راه اثبات متن ، بررسى و مقايسهء دست‌نوشته‌هاى ديگر و نسخهء مؤلّف يا كاتبان است و بايد نسخه‌اى به عنوان نسخهء اصلى - كه موثّق‌تر است - ، مبنا قرار گيرد . ملّا صالح ، در تدوين شرح خود در كند و كاو متن الكافى ، به نسخه‌هاى ديگر نيز توجّه داشته است . « 2 » از جمله فوايد توجّه به نسخه‌هاى ديگر ، تأييد اقوال گوناگون در معناى حديث است و شارح از آن نيز غافل نبوده است و حتّى به ضبط كلمه در نسخه‌هاى ديگر نيز توجّه داشته است . « 3 » كتاب‌هاى ديگر دومين راه اثبات متن ، رجوع به كتب ديگرى است كه آن حديث را نقل كرده‌اند و آنچه اهميّت دارد ، يافتن متن‌هاى مشابه براى تقويت متن مذكور است و نوع و تفاوت سند اهميّت ندارد . مثلًا در حديث « لاينبغى للمؤمن أن يذلّ نفسه ، قيل : و كيف يذلّ نفسه ؟ قال : يتعرضّ لما لا يطيق » و در نقل ديگر آمده است : « يَدخل فيما يتعذّر منه » كه در هر دو نقل ، عبارات ، نزديك هم هستند « 4 » و شاهدى بر معنا و نزديكى محتوا . استناد به ادبيات عرب فراگيرى ادبيات عرب و تسلّط بر آن ، از پيش‌زمينه‌هاى فهم حديث است و

--> ( 1 ) . نقد حديث ، ص 66 . ( 2 ) . شرح ملّا صالح ، ج 1 ، ص 48 . ( 3 ) . همان ، ج 3 ، ص 56 . ( 4 ) . همان ، ج 1 ، ص 197 .