محمد مهدى فقيه بحر العلوم
72
مزارات فرزندان بلا فصل ائمه ( ع ) در عراق ( فارسى )
معلوم نيست « 1 » و به هر حال ، ميان آنها ، راويان ضعيف نيز وجود دارد . « 2 » بنابراين نمىتوان به اين روايات ، اعتماد كرد . « 3 » به همين علت ، وقتى « علامه سيد محسن امين » به زيد بن موسى ( ع ) مىرسد ، پس از نقل كلام شيخ مفيد مىگويد : « در عموميت كلام شيخ مفيد ، زيد نيز داخل است » « 4 » ؛ يعنى زيد داراى فضيلت است . بنابراين زيد شخصى فاسدالمذهب نيست كه از طريق حق و صواب ، بيرون رفته باشد . او نه از « زيديه » « 5 » و نه از « واقفيه » « 6 » بوده است . بلكه نشانههايى وجود دارد كه تشيع وى را تأييد مىكند . « 7 » گرچه ما درصدد توجيه برخى از خطاهاى زيد ، نظير آتشسوزى او نيستيم ، ولى نمىتوان گفت كه او شخصى نااهل و ناصالح است . در واقع اگر از نسل امامان معصوم ( عليهم السلام ) ، كسى مانند « جعفر كذّاب » وجود داشته باشد ، امامان از ابتدا ، شيعيان را متوجه انحراف وى مىنمودند . « 8 »
--> ( 1 ) . مانند ابوالفضل صالح بن احمد ، ابن ابى عبدون و محمد بن يزيد نحوى . ( 2 ) . مانند سهل بن زياد ، ابوالخير على بن احمد و صالح بن ابى جماد . ( 3 ) . معجم رجال الحديث ، ج 7 ، ص 340 . اين روايات ، از نظر دلالت نيز قابل بررسى و خدشه مىباشند . ( 4 ) . اعيان الشيعه ، ج 7 ، ص 128 . در اين گفتار ، درصدد توثيق زيد از جهت صدور روايت نيستيم ؛ زيرا تنها يك روايت از او ، در باب امانت ، نقل شده است . ر . ك : الكافى ، ج 1 ، ص 355 . ( 5 ) . در روايتى زيد بن موسى ( ع ) ، از زيديه معرفى شده است . ر . ك : عيون اخبار الرضا ، ج 2 ، ص 233 . ولى مرحوم مامقانى زيدى بودن ايشان را از نظر اعتقادى ، مردود مىداند . ر . ك : تنقيح المقال ، ج 1 ، ص 471 . ( 6 ) . مرحوم مقدس اردبيلى ، واقفى بودن زيد را رد كرده است . ر . ك ، صجامع الرواة ، ج 3 ، ص 186 . ( 7 ) . عيون اخبار الرضا ، ج 2 ، ص 235 . ( 8 ) . بحار الانوار ، ج 47 ، ص 9 ؛ مستدركات سفينة البحار ، ج 1 ، ص 76 .