سيد محمد عارف موسوى نژاد
55
سى و پنج عالم ( از عالمان تأثيرگذار افغانستان در سده اخير ) ( فارسى )
بلخى در حبس پس از سركوبى قيام ، با اينكه زمينهء مخفى شدن شهيد بلخى وجود داشت ، اما او نخواست كه يارانش در زندان باشند و خودش از ديدهها مخفى شود . لذا وى در حسينيهء مير اكبر آقا فرزند سيد مرتضى در محلهء چنداول ، خود را به مأموران مخفى حكومت كه او را زير نظر داشتند تسليم نمود و از همانجا روانهء زندان شد . وقتى مردم خبر دستگيرى ايشان را شنيدند ، به خيابانها ريختند كه مىتوان گفت اولين تظاهرات سياسى اعتراض آميز در تاريخ معاصر افغانستان بوده است . علامهء شهيد بلخى تا سال 1343 ش ، كه محمد يوسف به نخست وزيرى رسيد ، در زندان باقى ماند . ايشان در آنجا هم دست از فعاليت بر نداشت . اولين فعاليت او در زندان مطالعهء شبانه روزى قرآن كريم و تأمل در سورههاى آن بود . فعاليت ديگر ايشان سرودن اشعار حماسى و انقلابى است كه حدود هفتاد و پنج هزار بيت شعر در قالب غزل ، قصيده ، مثنوى ، مخمس و . . . تنظيم كردند . هرچند بخش اعظم اين اشعار در دوران كمونيستها از بين رفته است ، اما حدود پنج هزار بيت از اين اشعار باقى مانده است . در سال 1342 ش ، دكتر محمد يوسف چنداولى كه فرد با سواد و داراى انديشهء آزادى خواهانه بود ، به نخست وزيرى انتخاب شد . در اين زمان با پيشنهاد ظاهرشاه زمينهء تصويب قانون اساسى جديد كه در آن آزادىهاى مدنى و اجتماعى و آزادى فعاليتهاى احزاب سياسى به شكل گزينشى فراهم شده بود . با تصويب اين قانون در مجلس شوراى ملى ، زمينهء عملياتى شدن مواد آن نيز فراهم شد كه يكى از آن ، آزادى زندانيان سياسى بود . ظاهرشاه و نخست وزير عدهاى از دولتمردان را مأمور مىكنند كه به زندان بروند و زمينه آزادى زندانيان سياسى از جمله شهيد بلخى را فراهم كنند . مرحوم شهيد بلخى براى بيرون آمدن از زندان خواستههايى را مطرح مىكند كه عبارتند از : احترام به آزادىهاى فكرى ، فرهنگى ، سياسى و مذهبى . اين