استصناع چيست ؟ استصناع لغةً : مصدر استصنع الشيء ، اى : دعا الى صنعه « 1 » . استصناع در لغت به از ماده ى صنَع يصنَع صُنعا ( به فتح و ضم صاد ) به معناى ساختن مى باشد كه با رفتن به باب استفعال به معناى طلب ساختن شيء است . استصنع فلاناً كذا : طلب منه أن يصنعه له « 2 » . و در اصطلاح فقهى به نوعى قرار داد اطلاق مىشود كه در بر دارنده ى در خواست ساخت چيزى مى باشد ، و ما از آن تعبير به قرار داد سفارش ساخت مى كنيم . و به تعبير ديگر استصناع عبارت است از : « در خواست تمليك عينى كه با عمل سازنده پردازش شده به عوض معلوم » . استصناع در ديدگاه علماى شيعه استصناع از زمانى دور در فقه شيعه مطرح بوده و بزر گانى همچون شيخ الطايفه محمد بن حسن طوسى و ابن حمزه و ابن سعيد ( رحمهم الله ) « 3 » متذكر اين نهاد و احكام آن شده اند . « 4 » ولى در ارايه ى مبسوط و مفصل مطالب مربوط به اين بحث تلاش

--> ( 1 ) . لسان العرب : « صنع » . ( 2 ) . المعجم الوسيط ، ص 525 . ( 3 ) . محمد على انصارى ، الموسوعة الفقهية الميسرة ج 2 ، ص 324 . ( 4 ) . قال أبوجعفر محمد بن حسن الطوسى : « استصناع الخفاف ، و النعال ، و الاوانى من الخشب و الصفر و الرصاص و الحديد ، لايجوز . . . » ثم قال : « دليلنا على بطلانه : انّا اجمعنا على انّه لايجب تسليمها ، و أنه بالخيار بين التسليم و ردّ الثمن ، و المشترى لايازمه قبضه ، فلوكان العقد صحيحاً لما جاز ذلك ، و لِانّ ذلك مجهول غير معلوم بالمعاينه ، و لا موصوف فى الذّمه فيجب المنع . » الخلاف 3 : 215 . و قال : « و استصناع الخف و النعل و الاوانى من خشب او صفرٍ او حديد او رصاص لايجوز ، فإن فعل لم يصح العقد ، و كان بالخيار إن شاء سلمه و ان شاء منعه ، فإن سلمه كان المستصنع بالخيار إن شاء ردّه و إن شاء قبله . » المبسوط 2 : 194 . وقال ابن حمزة : « من استصنع شيئاً قبل ، و فعل الصانع ، كان مخيرأ بين التسليم و المنع ، و المستصنع بين القبول و الرّد . » الوسيلة : 257 . و قال ابن سعيد : « و استصناع شيء كالخفّ ، و فعلة الصانع ، غير لازم للمستصنع و له ردّه » الجامع للشرايع : 295 .