الشيخ رحيم القاسمي

13

محقق مجلسى ( شرح احوال و آثار فقيه عارف ) ( فارسى )

روحه ، كه استاد فضلاى عصر خود بود ، و علماى اين عصر و عصر قبل از اين عصر ، اكثر بىواسطه يا باواسطه شاگرد او بودند ، بلكه به شاگردى او تفاخر مىنمودند ، و اين حقير قريب به مدّت بيست سال در خدمت او تلمّذ نمودم ، و حاشيه قديم و شرح اشارات و شفا و شرح مختصر اصول و شرح لمعه در خدمت او خواندم . و فضل و كمال آن بزرگوار ، و حدّت ذهن و استقامت سليقه آن عالى مقدار ، به مرتبه‌اى بود كه احدى را از افاضل و امائل ، و اقاصى و ادانى ، مجال شكّ و شبهه و سخنى در آن نبود ، و متقدّمان و متأخّران حكما و متكلّمان ، هيچ يك در مرتبه جليله و منزلت نبيله او نبودند . و اكثر اوقات شريف آن بزرگوار ، اگرچه صرف كتب حكمى شده بود ، و بر حاشيه قديم و اشارات و شفا هر يك حواشى و تعليقات نوشته ، ليكن آثار عظيمه دينى بر اين مؤلّفات مرتّب است ؛ زيرا كه اصول مسلّمه حكما ، و قوانين مقرّره فلاسفه ، كه از زمان ارسطو كه معلّم اوّل ، و شيخ ابونصر فارابى كه معلّم ثانى ، و شيخ ابوعلى كه معلّم ثالث است ، تا اين زمان مسلّم بوده ، و اكثر آنها مخالف ظواهر آيات و اخبار و معتقدات علماى ديندار است ، و اذعان به آنها موجب ضلالت ، و مورث غوايت و سوء عاقبت است ، همه را در تعليقات و حواشى خود ابطال و تزييف نموده ؛ و تا زمان او احدى اين كار نكرده ؛ زيرا كه تا كسى را رتبه‌اى مانند رتبه جليله او نباشد ، بر تزييف آن اصول ، و قدح در دلايل آنها [ قادر ] نيست . و بالجمله ، حقوق آن رئيس حكما و متكلّمين ، بر اهل دين مبين ، عظيم است ، و به بركت مصنّفات او ، تا روز قيامت ، اهل علمى كه طالب حق [ باشند ] و سليقه مستقيمه داشته باشند ، از ضلالت و گمراهى محفوظ و محروس مىباشند ، و همه اين بركات و مثوبات به روح مقدّس او عايد مىگردد . و از جمله مؤلفات او شرح دروس است ، كه از اوّل حال كه علماى سلف كتب استدلالى تأليف نموده اند ، تا عصر او كسى چنين كتابى به اين دقّت و تحقيق و تتبّع ننوشته است . و اگرچه اين كتاب مقصور است بر كتاب طهارت ، و ليكن اكثر ضوابط و قواعد اصولى كه در اجتهاد ضرور است در اين كتاب به تقريب مذكور ساخته ، و بر وجه اتمّ و اكمل تحقيق نموده ، و بعد از ملاحظه آن تحقيقات ، كار بر