به دو منتهى بود . ملجأ مساكين و فقرا بود و در انجام مهمّات ايشان اهتمام تمام به كار مىبرد . با اين كه بيشتر اشتغال و توغل او در فنون حكمت و كلام ، و اكثر تأليفات محقّقانه‌اش در اين مواضع بوده است ، در ساير علم متداوله آن زمان از فقه و اصول و حديث و تفسير و غيره نيز چندان احاطه و تبحّر داشت كه فقها و مجتهدان ذى فنّ عصر ، مقام استادى و تفوّق علمى او را گردن نهاده ، او را به القاب استاد الكلّ فى الكلّ و استاد البشر و عقل حادى عشر مىستودند . نقل است كه شاه سليمان صفوى در بعضى از سفرهاى خود از وى درخواست كرد كه در مجلس سلطانى بنشيند و به سمت نيابت ، به امورات رعيت و مملكت رسيدگى نمايد و او نيز قبول نمود . « 1 » شاملو در قصص الخاقانى مى نويسد : « جامع المعقول والمنقول حضرت آقاحسين ، خلف قاضى جمال الدين خوانسارى ، تحصيل كمالات در خدمت خدام مير كبير جناب مير ابو القاسم فندرسكى نموده . . . از مبادى سنّ تميز . . . همگى اوقات فرخنده ساعاتش ، صرف درس و بحث و مطالعه كتب حكمت و مقابله حديث شده ، و جمعى كثيرى در خدمت آن جناب ، اكتساب كمالات صورى و معنوى نموده . . . شاگردان فيلسوف نشان در اين فن به هم رسانيده اند كه جملگى ايشان از فضلا شمرده مى شوند . از جمله تصنيفات مشهور حضرت معظم اليه از آنچه در ميان فضلا مشهور است حاشيه اى است بر شرح اشارات ، و حاشيه بر حاشيه قديم ، و شرح بر دروس ، و حاشيه بر مختصر اصول ، و حاشيه بر الهيات شفا ، و رساله شبهه استلزام . و صحيفه كامله را نيز حسب الأمر الأعلى ترجمه نموده اند » . « 2 » مير محمّد صالح خاتون آبادى مى نويسد : « آقا حسين خوانسارى ، قدّس الله

--> ( 1 ) . ريحانه الادب 239 . 5 - 242 به اختصار . ( 2 ) . قصص الخاقانى ج 2 ص 36 .