العلامة الحلي ( مترجم : حسيني شهرستانى )
14
ترجمه شرح باب حادى عشر يا جامع شهرستانى ( فارسى )
واقع شده است از آثار صنع حق و قدرت قادر متعال . و هركس در آنها تدبر نمايد خواهد دانست كه چنين صنايعى البته بىصانع موجود نميشود و صانع آنها عالم و قادر وحى خواهد بود بلكه از تأمل و تدبر در آثار صنع توحيد نيز ثابت مىشود چنانچه خواهد آمد انشاء اللّه و چون تارك تدبر مذمومست نظر و استدلال واجب شود و همين است مطلوب ما . امر سوم در بيان اينكه يزدان را بدليل بايد شناخت ، نه بتقليد مصنف گويد : بدليل بايد شناخت نه بتقليد . شارح گويد : دليل در لغت بمعنى مرشد و راهنما است و در اصطلاح چيزيرا گويند كه از علم به آن علم به چيز ديگر حاصل شود . و چون ثابت شد وجوب معرفت پس بايد كه به نظر و استدلال باشد زيرا كه آن ضرورى نيست چونكه ضرورى امريرا گويند كه عقلا را در آن خلافى نباشد بلكه باندك تأملى كه عقل در آن كند يا احساس نمايد آن را ، علم حاصل شود براى او مانند اينكه هريكى نصف دو است و اينكه آتش گرم است و آفتاب روشن است و اينكه ترس و غضب و قوت و ضعفى براى ما هست و غير اينها . و معرفت از اين قبيل نيست چونكه در آن اختلاف كردهاند و به مجرد توجه عقل به آن علم حاصل نميشود به جهت او و از امور محسوسه هم نيست . و چون ضرورى نباشد نظرى خواهد بود زيرا كه علم از اين دو قسم خالى نيست يا ضرورى است و يا نظرى است . پس باينمقدمات نظر و استدلال واجب خواهد بود چونكه آن مقدمه است براى معرفت و چون واجب مطلق كه مشروط بامرى نيست متوقف شود حصولش بر چيزى كه مقدور باشد پس تحصيل آنچيز نيز واجب خواهد بود مانند وضوء