گذشت زمان بر صدق گفتار على ( ع ) صحّه نهاد و به حق يكى از اين مردمان نيك‌سرشت اين سرزمين ، حسن بن يوسف معروف به علامه حلى است . عنفوان كمال : وى كه از اوان كودكى بالاى سرش ز هوشمندى ، ستارهء بلند معرفت و فقاهت تابيدن داشت ، به طايفهء آل مطهر منسوب بود كه اين طايفه خود را به بزرگترين قبيلهء عرب در شهر حله ، يعنى قبيلهء بنى اسد مرتبط مىدانستند و لقب « جمال الدين » براى چنين كودكى كه در محضر پدرش ، شيخ سديد الدين ، مراتب كمال را طى مىكرد ، لقب دور از نظرى نبود . كودك لعل تبار و خوش‌لقاى خانهء مؤيد الدّين يك دهه از عمرش نگذشته بود كه بغداد ، آخرين روزهاى خلافت عباسيان را به چشم مىديد و مردم از ترس حملهء مغول ، سر به كوى و بيابان مىگذاشتند . در حالى كه شيخ يوسف سديد الدين صحرا و كوه زنده‌دلان را كوى دلبر مىدانست و امنيت را در حله كه مركز علمى ارزشمندى بود ، به درايت خويش پاس مىداشت و اين همه را حلّى به ظاهر نوباوه و به باطن بالغ مىديد و مىفهميد . جمال الدّين حسن در شهر حله بزيست و در محضر فقها ، متكلمان و فلاسفهء والامقام به آداب‌دانى و سوخته‌جانى زانوى تلمذ زد و از استادان ارجمندى نظير شيخ يوسف سديد الدين ( پدر ارجمند او ) ، محقق حلّى ( 602 - 676 ق ) ، خواجه نصير الدّين طوسى ( 597 - 672 ق ) ، سيد رضى الدّين على بن طاوس ( 589 - 664 ق ) ، سيد احمد بن طاوس ( م 673 ق ) ، يحيى بن سعيد حلى ( م 690 ق ) ، مفيد الدين محمد بن جهم حلى ، على بن سليمان بحرانى ، ابن ميثم بحرانى ( 626 - 679 ق ) ، جمال الدين حسين بن اياز نحوى ( م 681 ق ) ، محمد بن محمد بن احمد كشى ( 615 - 695 ق ) ، نجم الدّين على بن عمر كاتبى ( م 675 ق ) ، برهان الدين نسفى ، شيخ فاروقى واسطى و شيخ تقى الدّين عبد اللّه بن جعفر كوفى « 3 » تحصيل كام دل نمود كه حكيمان گفته‌اند : « مقبل كسى كه محو شود در كمال دوست » و جمال الدين حسن ستارهء پرفروغ آل مطهر به اين اقبال ، در محضر اين همه استاد برجسته و ارجمند كه محضرشان ديباچهء مروت بود ، به رحمت و فضل الهى بلوغ يافت و به تمام دانش‌هاى بشرى مانند فقه و حديث ، كلام و فلسفه ، اصول فقه ، منطق ،

--> ( 3 ) . بحار الانوار ، علامه مجلسى ، چاپ بيروت ، ج 107 ، ص 62 ، 65 - 67 ؛ امل الآمل ، شيخ حرّ عاملى ، چاپ ايران ، ج 2 ، ص 29 ، 42 ، 48 ، 63 ، 64 ، 65 ، 205 و 350 ؛ لؤلؤة البحرين ، شيخ يوسف بحرانى ، مؤسّسهء آل البيت عليهم السّلام ، ص 255 و 259 .