على ابو الحسنى ( منذر )

42

فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى " صاحب عروة " ( فارسى )

در نجف ، سيد از مرحوم استاد پدرم سيد يحيى موسوى [ يزدى ، شاگرد برجستهء سيد ، و شخصيت طراز اول يزد در عصر مشروطه ] اطلاعات هيئت و رياضيات استفاده مىكردند و ايشان از سيد ، فقه . « 1 » از گفتهء فوق برمىآيد كه سيد ، براى افزودن به معلومات خويش ، ابايى نداشته كه حتى از شاگردانش كسب دانش كند . افزون بر علوم ياد شده ، قرائن نشان مىدهد كه سيد ، با فلسفه هم ناآشنا نبوده است . مرحوم آقا نجفى قوچانى ، كه به دلايلى ( از جمله ، تعصب نسبت به مشروطه ) با صاحب عروه سرگران بوده ، مدّعى است كه سيد وى را از تحصيل فلسفه برحذر داشته است : فلسفه « نبايد بخوانى كه مطالبشان ناحق و باطل صرف است و لااقل اگر به ضلالت هم نيفتى تضييع عمر نموده [ اى ] ، و از اين جهت من حرام مىدانم . و من بارها عزم كرده‌ام كه كتابى در ردّ معقول بنويسم و هنوز موفق نشده‌ام » . « 2 » گفتهء قوچانى ، اما ، با كلام يكى از شاگردان سيد ( موسوم به شيخ اسد اللّه گلپايگانى ) كه از توصيهء سيد به خواندن معقول سخن مىگويد ، مغايرت دارد . گلپايگانى با اشاره به حضور خويش در درس سيد مىنويسد : « نگارنده مدتى از خدمتش استفادهء مباحث اصول و فقه مىنمود . وقتى در مبحث الامر بالشىء هل يقتضى النهى عن الضدّام لا ؟ ، و بودن ترك ضد مقدمهء فعل ضد ، بالمناسبه اين شعر از منظومهء مرحوم سبزوارى [ را ] سرود : كذاك فى الاعدام لا عليه * و ان بها فاهوا فتقربيه و رو به تلاميذ نمود كه : آخر قدرى علم معقول هم بخوانيد » . « 3 » نيز مرحوم حاج سيد عبد العزيز طباطبايى در يادداشتهاى خود آورده‌اند : « حجة الاسلام و المسلمين آقاى حاج سيد مصطفى مهدوى هرستانى اصفهانى « 4 » گفت در نزد شيخ مرتضى طالقانى « 5 » در مدرسهء سيد در نجف درس مىخواندم . ايشان

--> ( 1 ) . نجوم السرد بذكر علماء يزد ، تحقيق و بازنويسى حاج سيد محمد حسين مدرسى ، ص 712 . ( 2 ) . سياحت شرق ، ص 527 . ( 3 ) . مكارم الآثار ، 4 / 1322 - 1323 . ( 4 ) . به نوشتهء حاج سيد عبد العزيز : آقاى هرستانى در سال 1361 ق به نجف هجرت و به درس آقا شيخ محمد كاظم شيرازى و آقا سيد عبد الهادى شيرازى و آقا سيد ابو الحسن اصفهانى حاضر شده و در 1368 به ايران بازگشته است . ( 5 ) . عالم پارسا و صاحبدل مشهور نجف ، و استاد شخصيتهايى چون علامه حاج شيخ محمد تقى جعفرى و ديگران .