مىدانند - از مهمترين عوامل تزكيه و تعالى روح آدمى است ، و سيد در اين راه نيز اهتمامى اكيد داشت . كلمات قصار سيد ( گردآورى مرحوم آيت اللّه شيخ محمد حسين آل كاشف الغطاء ) در اين زمينه هم ( همچون ديگر عرصه‌ها ) رهگشا است . نخستين نكته‌اى كه وى در اين زمينه هشدار مىدهد آن است كه بدانيم و آگاه باشيم كه : ما آدميان ، در اين جهان ، نه موجودى « ولنگار و به خود وانهاده » ، كه « مسافرانى هدفمند » و « راهپو به سوى مقصدى و الا » ييم . ازاين‌روى ، بايد زمام نفس را به دست هاديان الهى بسپاريم كه راه را كاملا از چاه بازشناخته و به آداب و خطرات راه ، نيك آشنايند : * زمّ نفسك بزمام الهدى و لا تحسب انّك تركت سدى . نكتهء ديگر آن است كه امتياز ما از چارپايان ، به عقل و خرد است ، و ول گشتن در مغاك شهوات ، دست‌وپاى عقل را بسته و مانع پرواز آن مىشود : * اطلاق النفس فى ارتكاب الشهوات تقييد للعقل عن اعمال المدركات . خرد آدمى ، تنها آن زمان ، قادر به كار مهمّ و ويژهء خويش است كه بر كام نفس سركش ، خاصه آن هنگام كه لگد مىپراند ، لگام زند . زمانى كه با گرسنگى روز و بيدارى شب ( روزه و تهجد ) بر سركشيهاى نفس لگام زديم و با قناعت و پرهيز از شكمبارگى ، آتش آز و شهوت را فرونشانديم ، آنگاه مرغ عقل از قفس آزاد شده و در آسمان بينش به پرواز در خواهد آمد . * انّما يعمل العقل عمله اذا عقلت النفس بعقاله عند نزعاتها و قدتها بزمامه عند شهواتها . * اكسر سورة الشهوة بفورة الجوع و امنع جماح الحرص بزمام القنوع . * تقييد النفس بالجوع و السهر ، اطلاق للعقل فى اعمال النظر . نكتهء سوم ، شناختن حدّ خويش در هستى ، و پرهيز از كبر و غرور و خودخواهى است . سيد ، معتقد بود كه انانيّت و خودبينى ، كاخ شرافت انسانى را ويران مىكند و آدمى بايسته است كه نفس خويش را از آلايش به كبر صيانت كند : * الأنانيّة تذهب شرف الانسانية . * صن نفسك عن الكبر صونا و امش على الارض هونا . سيد ، در كنار اين گفته‌هاى حكيمانه ، عملا نيز مىكوشيد كه از غفلت و غرور و انحطاط نفس دور باشد . در اين زمينه ، داستانهاى زيادى وجود دارد كه يكى از گوياترين