جواب : اگر در مسجد نماز مىكند و صفوف در آن متفرق نشده‌اند ، ساقط است . و اگر در خارج نماز مىكند ، ساقط بودن آن معلوم نيست . و اگر مأموم بيش از يك نفر نباشد به رفتن هر يك ، جماعت باقى نيست ، پس ساقط نيست . و در هر جا كه شك شود در سقوط و عدم آن ، ( چون از باب رخصت است على الأقوى ) أحوط . گفتن است . سؤال 68 [ . طمأنينه در حال نماز ] در حالت تب اگر بدن ارتعاشى داشته باشد مضر به صلاة است ، يا نه ؟ و با رجاء زوال و برء ، صبر تا آخر وقت واجب است ، يا نه ؟ جواب : ارتعاش قليل ، منافى نيست با صدق طمأنينه . و با فرض منافات ، أحوط با رجاء برء ، صبر است . سؤال 69 [ نيّت وجوب براى چيزى كه در نماز واجب نيست ] اگر كسى در حال ركوع وضع يدين بر ركبتين نموده به اعتقاد وجوب ، از روى تقصير ، يا قصور ، چه صورت دارد ؟ ديگر آن كه تكبير بعد از رفع رأس از ركوع را گفته باشد به اعتقاد آن كه از مستحبات ركوع است تقصيرا ، أو قصورا ، چه صورت دارد ؟ جواب : در هر دو صورت ، نماز صحيح است على الأقوى ، لقوله ( عليه السلام ) : لا تعاد الصلاة إلا من خمسة « 1 » فإنه شامل لصورة الجهل بالحكم أيضا . هذا ، مع إمكان دعوى أنه الخلل في المقام ليس إلا في مجرد الاعتقاد . و إلا فالمفروض أنه لم يأت بزيادة ، و لا أخل بشيء من الأجزاء . فتأمل ! سؤال 70 [ نيّت جزئيّت براى چيزى كه جزء ركوع نيست ] استصحاب بقاء وقت صلاة براى نيت اداء ، اصل مثبت است ، يا نه ؟ جواب : بعد از آن كه به حكم الشرع وقت باقى باشد ، صادق است كه نماز او في الوقت است به وجدان ، نظير استصحاب بقاء طهارت كه وقوع الصلاة مع الطهارة به وجدان ثابت مىشود ، و اصل مثبت نيست . با اين كه استصحاب طهارت ، منصوص است . و سر مطلب همين است كه بعد از محكوميت به طهارت ، معيت ، به وجدان ثابت است . سؤال 71 [ برداشتن بعض از اعضاء سجده از زمين در حالت سجده ] در حال سجده اگر دست را مثلا از زمين بردارد و دوباره بگذارد ، ضرر دارد چه در حال ذكر ، چه غير آن ، يا نه ؟ جواب : برداشتن ما عداى جبهه از مساجد سبعه ، ضرر ندارد اگر در حال ذكر نباشد ، بلكه

--> ( 1 ) وسائل الشيعة ج 1 ص 372 ، باب 3 .