السيد موسى الشبيري الزنجاني
7783
كتاب النكاح ( فارسى )
بن فضيل بن يسار شده است ، تعبير محمد بن فضيل گفته نمىشود ، حالا اگر احياناً در موردى با انتساب به جد ، محمد بن فضيل گفته باشد ، صرف اينكه محمد بن قاسم بن فضيل با محمد بن فضيل مطلق از نظر راوى و مروى عنه در عدهاى از روايات شريك هستند ، دليل نمىشود كه محمد بن فضيل مطلق ، همان محمد بن قاسم بن فضيل است و محمد بن فضيل ازدى صاحب كتاب نيست . درباره محمد بن فضيل ازدى نوشتهاند كه « له كتاب و يرويه جماعة » ، و يكى از كسانى كه آن كتاب را نقل مىكند و مرحوم نجاشى اسم برده است ، محمد بن حسين بن أبى الخطاب است ، او كسى است كه جماعتى از او نقل مىكنند و لذا نمىتوانيم بگوييم محمد بن فضيل مطلق ، محمد بن فضيلى كه ابن كثير است ، نيست ، بلكه همان است كه يك مرتبه در جايى برخورد شده كه از باب انتساب به جد به او نسبت داده شده است . هيچگونه شاهد ظنى بر اين مطلب نيست هر چند اين محمد بن فضيل مطلق در بعضى جاها هم با محمد بن قاسم مشترك بوده و يا در رواى و مروى عنه مشترك هستند و نيز روايتى نداريم كه دو نقل كرده باشند . منتها به نظر ما همان محمد بن فضيل بن كثيرى كه مرحوم شيخ تضعيف كرده ، ثقه است ، چرا كه اول تعبير مىكند « يرمى بالغلو » ، و درباره اين تعبير كسانى مثل مرحوم وحيد بهبهانى و شايد شيخ محمد صاحب استبصار تحقيق كردهاند ؛ اينها گفتهاند كه رمى به غلو در كلمات قدماء هيچگونه علامت ضعف شخص نيست ، چون مسلك قدماء در غلو غير از مسلكى است كه بطلان آن نظريه را متأخرين تثبيت كردهاند ، خيلى از چيزهايى كه به حسب ادله مسلم ثابت شده كه غلو نيست ، آنها غلو مىدانستهاند ، مثل قائل شدن به علم غيب در امامان « 1 » . لذا اگر
--> ( 1 ) - توضيح استاد مدظله : ديدم در جايى تعبير مىكند كه بين دو راوى اختلاف بوده ، يكى از اين روات مىگفته كه ائمه خداهستند و غلو واقعى داشته ، آن يكى ديگر گفته بود كه اينطورى نيست ، گفتهاند برويم از خودشان بپرسيم ، رفتهاند در زدهاند ، قبل از اينكه سؤال بكنند ، حضرت در را باز كردند و فرمودند : « لا ، بل مخلوقون مربوبون » ، مىگويد همان راوى كه نسبت دادهاند كه اين جزء غلات است ، همين روايت را نقل كرده كه رفتهاند سؤال كردهاند و حضرت از پشت در فرمودهاند كه اينها عبد خدا هستند و مخلوق هستند ، و كسانى كه رمى به غلو كردهاند ، گفتهاند همين دليل بر غلوش است ، علم غيب را به امام نسبت داده ، مىگويد از پشت درب امام نيت اينها را فهميد ، علم غيب داشت