اشكال « جواهر » بر « رياض » و « كشف اللثام » همانطورى كه گفته شد صاحب رياض متمايل به اين است كه موضوع براى حكم به بعث عبارت از خوف از تحقق تمام الكراهة است ، كما اينكه كاشف اللثام هم تصريح مىكند كه اگر خوف از شدت يافتن كراهت باشد - و تفسير هم مىكند كه اشتدادش به اين است كه به فحش و كتك كارى برسد - در اين صورت حكم به بعث مىآيد . مرحوم صاحب جواهر اشكالى كه دارد اين است كه موضوع قرار دادن چنين معنايى بر خلاف اجماع است ؛ چرا كه دو نظر بيشتر در مسأله نيست كه يكى عبارت از موضوع بودن نفس كراهت طرفين است و ديگرى هم عبارت از خوف از استمرار كراهت طرفين است و اما اينكه موضوع را عبارت از خوف از تمام الكراهة و يا خوف از شدت كراهت بدانيم ، بر خلاف اتفاق فقهاء و اجماع است . « 1 » جواب از اشكال جواهر بر خلاف آنچه كه در « جواهر » مىگويد ، پس از مراجعه به كتب فقهاء ؛ از متأخرين و قدماء ، ملاحظه مىشود كه در كلمات برخى از ايشان كه به تفسير شقاق پرداخته‌اند - اگر چه جمعى هم مثل « جامع الخلاف » « 2 » ، « سرائر » « 3 » ، « غنيه » « 4 » و « نهايه » « 5 » اصلًا به تفسير آن نپرداخته‌اند - به مسأله تمام الكراهة و شدت يافتن شقاق و خصومت در بين آنها عنايت شده است كه ايشان عبارتند از : 1 - صاحب مدارك در « نهاية المرام » : ايشان در كتاب مذكور كه شرح « نافع » است در شرح اين عبارت « اما الشقاق فهو ان يكره كل منهما صاحبه فاذا خشى الاستمرار بعث كل منهما حكما من اهله . . . » « 6 » مىگويد : « والظاهر ان المراد - والله اعلم - ان خفتم استمرار

--> ( 1 ) - جواهر الكلام 31 : 211 ( 2 ) - جامع الخلاف والوفاق : 452 ( 3 ) - السرائر 2 : 730 ( 4 ) - غنية النزوع : 353 ( 5 ) - النهاية : 531 ( 6 ) - المختصر النافع : 191