السيد موسى الشبيري الزنجاني
6563
كتاب النكاح ( فارسى )
گفتهاند : اكثر قدماء قائل به رد مىباشند يعنى مرد خيار فسخ دارد ، مثل شهيد ثانى كه چنين تعبير كرده ، كفايه سبزوارى و مفاتيح فيض البته فيض « الاكثر » تعبير كرده نه « اكثر القدماء » ولى بقيه اكثر القدماء گفتهاند . اكثر القدماء چه مىگويند ؟ آيا واقعا اكثر القدماء قائل به خيار فسخ هستند ؟ من كه به قائلين مراجعه كردم ديدم اكثريتى در اين فتوى وجود ندارد و منشأ اينكه شهيد ثانى و ديگران چنين تعبير كردهاند اين است كه خود به طور مستقيم به كتب قوم مراجعه ننمودهاند ، بلكه مأخذ كلامشان ، مختلف علامه بوده است كه شش نفر از قدماء را نام مىبرد كه در محدوده قائل به خيار فسخ شدهاند و در مقابل دو نفر را به عنوان مخالف ذكر كرده است . يكى شيخ در نهايه و ديگرى ابن ادريس در سرائر ، و با اين حساب نتيجه گرفته كه اكثر قدماء قائل به خيار فسخ مىباشند . نقد كلام مختلف اولًا ايشان ابن جنيد را هم جزء شش نفرى كه قائل به خيار فسخ هستند آورده است و اين درست نيست ، زيرا ابن جنيد به طور كلى زنا را چه راجع به مرد و چه راجع به زن - چه قبل از عقد و چه بعد از عقد - چه حد هم جارى شده باشد و چه جارى نشده باشد ، مطلقا موجب ثبوت حق رد براى طرف مقابل مىداند . بنابراين اگر از نظر ابن جنيد در محدوده حق رد ثابت است نه بما انها محدودة بل بما انها زانية است ، چه حد هم جارى شده باشد و چه جارى نشده باشد . پس بهتر آن است كه نام ابن جنيد در اين سياق آورده نشود ، همانگونه كه جامع المقاصد در نقل اقوال نامى از او نبرده است . در عوض به طور جداگانه نظر او را نيز آورده است و با اين محاسبه بايد گفت پنج نفر از قدماء قائل به رد شدهاند نه شش نفر كه آنها عبارتند از : شيخ مفيد ، سلار ، كافى ابى الصلاح حلبى ، مهذب ابن براج و اصباح قطب الدين كيدرى .