معلول « عمدهما خطأ » ، و اگر معلول عمدهما خطأ باشد اشكال دوم مرتفع مىگردد چون روايت مىفرمايد ، چون اختيار آنها ضعيف و عمد آنها خطا به حساب مىآيد لذا احكامى كه مربوط به افعال اختيارى است از افعال آنها برداشته شده است ، چون عمدهما خطأ » است « رفع عنهما القلم » . و اين رفع قلم شامل احكامى كه موضوع آن فعل انسان است ( اعم از اين كه اختيارى باشد يا غير اختيارى ) نمىشود و ضمان از احكام اتلاف شخص است خواه اتلاف اختيارى باشد يا خير ، بلكه اگر در حال خواب هم كسى مال ديگرى را تلف كرد ضامن است ، بنابراين ، وقتى روايت مىگويد چون اختيار صبى و مجنون ضعيف است لذا رفع عنهما القلم ، اگر قلم مرفوع شامل احكام وضعيه هم بشود ، ذاتاً شامل ضمان اتلاف نمىگردد و لازم نيست كه اين حديث را در باب ضمان اتلاف تخصيص زده باشيم تا بگوييد « هو بعيد » عبارت مرحوم شيخ چنين است : لكن هذا غير وارد على الاستدلال . . . لاحتمال كونه [ اى الرفع ] معلولًا لسلب اعتبار قصد الصبى و المجنون ، فيختص رفع قلم المؤاخذه بالافعال التى يعتبر فى المؤاخذة عليها قصد الفاعل فيخرج مثل الاتلاف . « 1 » 5 ) اشكال سوّم : در متعلق رفع « 2 » بايد ثقل و سنگينى و فشارى بر مرفوع عنه باشد و در اين حديث ، مرفوع عنه ، صبى و مجنون است و حال آنكه معاملات طفل چه بسا به مصلحت او باشد و يا لا أقل سنگينى و فشارى بر او نباشد حديث رفع حتى اگر شامل احكام وضعيه نيز بشود حكم وضعى كه ثقل و سنگينى در آن نباشد را بر نمىدارد .

--> ( 1 ) مكاسب ، ص 115 ، سطر 17 . ( 2 ) توضيح اينكه اگر مادهء رفع با عن متعدّى شود همان معناى وضع عن را دارد يعنى بارى را از دوش كسى برداشتن . قال تعالى : و وضعنا عنك وزرك الذي أنقض ظهرك [ انشراح / 2 ] .