السيد موسى الشبيري الزنجاني
1879
كتاب النكاح ( فارسى )
( اخبروها تهذيب و استبصار ) أنه ( قد ) طلقها ، فاعتدت ، ثم تزوجت فجاء زوجها الاول « 1 » ( بعدُ فقيه و نقل موسى بن بكر در تهذيب و كافى و نقل عبد الله بن بكير در استبصار ) ( فان ) الاول « 2 » احق بها من ( هذا ) الآخر « 3 » دخل بها ( الاول نقل موسى بن بكر در تهذيب و عبد الله بن بكير در استبصار ) ( الآخر فقيه ) أو لم يدخل بها و لها من الآخر المهر « 4 » بما استحلّ من فرجها و ليس للآخر ان يتزوجها ابداً « 5 » . متن روايت هم مختلف نقل شده ، و بعضى از اختلافات نسخ در كيفيت استنباط مسأله دخالت دارد . مثل عبارت « دخل بها او لم يدخل بها » كه در كافى و استبصار آمده ، و در تهذيب كلمه « الاول » و در فقيه « الآخر » را اضافه دارد . « 6 » 5 ) بررسى نسخه فقيه : چون در روايات نقل به معنى را اجازه دادهاند و فقيه ، كتاب فتوايى مرحوم صدوق بوده است ، لذا در بعضى موارد ، براى روشن شدن مطلب ، خود ايشان تصرفاتى نموده ، كلماتى را اضافه يا تفسير فرمودهاند . مثلًا در سند همين روايت كه كافى كلمه « عبد لكريم » دارد ، مرحوم صدوق با مشخصات بيشتر : « عبد لكريم بن عمر و الخثعمى » نوشتهاند . يا ابن نصر را « احمد بن محمد بن ابى نصر البزنطى » بيان كردهاند . از اين رو : به ظن بسيار قوى كلمه « الآخر » را خود ايشان اضافه كرده و فتوا و فهم ايشان از روايت بوده است . كه براى رفع ابهام ، آن را اضافه كرده است . زيرا در هيچ كدام از نقلهاى متعدد ، اين كلمه نيست .
--> ( 1 ) « الاول » در نقل استبصار و فقيه و نقل عبد الله بن بكير در تهذيب و موسى بن بكر در كافى موجود نيست . ( 2 ) در نقل زرارة در كافى : « قال : الاول » . ( 3 ) « الآخر » نقل موسى بن بكر در تهذيب . ( 4 ) عبارت « من الآخر » در نقل موسى بن بكر در تهذيب و استبصار موجود نيست و در نقل عبد الله بن بكر در استبصار و تهذيب « لها المهر من الآخر » آمده است و در نقل موسى بن بكر در كافى آمده « لها من الآخر المهر » . ( 5 ) جمله اخير « و ليس للاخر . . » در نقل عبد لكريم در كافى و در يكى از نقلهاى فقيه موجود نيست و كلينى در نقل موسى بن بكر آن را با فاصله نقل مىكند و مىگويد « قال : و ليس للاخر . . . » و در تهذيب و استبصار اين جمله مقدم نقل شده است « ليس للاخر ان يتزوجها ابداً و لها المهر بما استحل من فرجها نقل عبد الله بن بكر در تهذيب » . ( 6 ) در نقل روايت در جامع الاحاديث اشتباهاتى رخ داده كه با مقابله با كتب اربعه روشن مىشود .