نكته اول : مثال مذكور در كلام مرحوم آقاى خوئى مثال صحيحى براى قدر متيقن نيست ، چه هيچ كس ترديد نمىكند كه جمله " اكرم العالم " « 1 » اختصاص به مورد سؤال ندارد و همين تغيير اسلوب كلام دليل واضحى است بر اين امر كه حكم اختصاص به زيد ندارد ، مراد از قدر متيقن آن است كه مطلقات كه به عرف القاء مىگردد ، در اثر قرائن لفظى يا مقامى و تناسبات حكم و موضوع و احكام ديگر و . . . نسبت به شمول حكم به برخى افراد يقين كرده و در توسعه حكم نسبت به برخى افراد ترديد مىگردد . اگر نكات منشأ ترديد ، قرائن متصل همچون قرائن لفظى يا ارتكازات عقلى محفوف به كلام باشد ، قدر متيقن در مقام تخاطب است و سبب مىشود كه به محض شنيدن مطلق در شمول نسبت به برخى افراد ترديد پديد آيد و اگر نكات منشأ ترديد ، قرائن منفصل همچون ملاحظه احكام مشابه باشد قدر متيقن خارجى مىباشد . مثال روشن قدر متيقن در مقام تخاطب ، صحيح زراره در باب قاعده تجاوز است « قال قلت لأبي عبد الله عليه السلام : رجل شك فى الاذان و قد دخل فى الاقامة ؟ قال يمعضي ، قلت : رجل شك فى الاذان و الاقامة و قد كبر ؟ قال يمضى . . . قلت : شك فى التكبير و قد قرأ ؟ قال : يمضى ، قلت : شك فى القراءة و قد ركع ؟ قال يمضى ، قلت شك فى الركوع و قد سجد قال يمضى على صلاته ، ثم قال يا زرارة اذا خرجت من شىء ثم دخلت فى غيره فشكك ليس بشىء » « 2 » . در ذيل اين روايت قاعده كلى در مورد تجاوز از عمل ذكر شده ولى اين كه تمام سؤال و پاسخها در خصوص باب صلاة است چه بسا منشأ ترديد عرف گردد كه

--> ( 1 ) ( توضيح بيشتر ) قدر متيقن در جائى صدق مىكند كه بتوان جمله مورد نظر را در آن - و لو به تعدد دال و مدلول - استعمال كرد ، و اين شرط مهم آشكارا در مثال بالا مفقود است بلكه ارادهء خصوص زيد از عالم حمل مطلق بر فرد نادر تلقى مىگردد . ( 2 ) ( توضيح بيشتر ) هيچ كس ذيل را تنها اختصاص به چند مثال مذكور در سؤال سائل نمىدهد ، بلكه آن را گسترده‌تر از آن مىدانند ولى ترديد در اين است كه محدوده اين قاعده تا چه اندازه گسترش مىيابد و آيا از باب صلاة به ساير ابواب هم تعميم مىيابد .