السيد موسى الشبيري الزنجاني
811
كتاب النكاح ( فارسى )
2 ) بحث در سند روايت زرارة در اينجا چند مطلب بايد دانسته شود : مطلب اول : عبد الرحمن بن يحيى در سند كافى ، و عبد الرحمن بن بحر در سند تهذيب يكى مىباشد و در يكى از اين دو عنوان تصحيف رخ داده است ، بحر و يحيى در نسخههاى خطى بسيار شبيه هم نوشته مىشود ، « يى » را در بسيارى از كتابتها شبيه « ر » مىنوشتهاند و چندان به نقطهگذارى نيز مقيد نبودهاند ، بنابراين ، بسيار اين دو به هم اشتباه مىشود . شاهد اين امر هم اين است كه بسيار مىبينيم كه « يحيى » و « بحر » نسخه بدل يكديگر شدهاند ، در يك نسخه « يحيى » و در نسخهء ديگر همين اسم به « بحر » تبديل شده است . به هر حال ، كسانى كه با نسخ خطى مأنوس باشند ، اتحاد عبد الرحمن بن يحيى و عبد الرحمن بن بحر و وقوع تصحيف در يكى از آن دو را به سهولت مىپذيرند . مطلب دوم : در نقل تهذيب يك اشكال خاص وجود دارد كه چنان كه از مراجعه به ساير اسناد معلوم مىگردد « محمد بن ابان » محرف است و « محمد بن » زائد است و ابان همان ابان بن عثمان است كه در كافى واقع شده است كه قاسم بن محمد ( جوهرى ) فراوان از وى نقل حديث مىكند . مطلب سوم : در نقل كافى حميد ، به ضم حاء ، و حسن بن سماعة از ثقات واقفه مىباشند ، و « غير واحد » هم در جائى گفته مىشود كه مطلب مستفيض باشد و يك نفر يا دو نفر نيست بلكه عدهء زيادى اين مطلب را نقل كردهاند كه نوعاً اطمينان مىآورد « 1 » ، و چون ذكر نام تمام افراد مشكل بود ، از ذكر نام آنها خوددارى شده است ، پس ، از اين ناحيه هم اشكال نيست ، و ابان و زراره هم از اصحاب اجماع هستند .
--> ( 1 ) و علاوه كه احتمال عدم وجود شخص ثقة در ميان تمام راويان بسيار بعيد به نظر مىآيد ، چنان كه استاد مد ظله در بحث وثاقت مشايخ ابن أبى عمير و بزنطى و صفوان در مباحث رجال ، در اين باره بحث كرده و نحوهء محاسبهء احتمالات را در اين زمينه گوشزد نمودهاند .