قرآن ، حاوى علوم و فرهنگ وجوه سه‌گانهء [ مبدأ ، و معاد ، و آغاز بفرجام ] است و نواحى سه‌گانه را شامل ! . چنان كه ؛ وجوه ( گوناگون ) علوم ( و عرفان ) را - تماما - دربردارد ! . دربارهء : « بِسْمِ اللَّهِ » إمام حسن عسكرى سلام اللّه عليه ، فرمود : « يعنى بر تمام أمورم ، يارى از خدا ميطلبم ! . خدائى كه ؛ پرستش و بندگى ، جز براى او ، شايسته نيست ! . خدائى كه ؛ دادرس است ، آنگاه كه از او دادخواهى شود ! . پذيرا و جوابگو است ، هرآنگاه كه ؛ خوانده شود ! . و [ اللَّهِ ] : همان كسى است كه ؛ تمام آفريدگان ، بهنگام شدائد و نيازمنديها ! و نااميدى و إنقطاع از جميع [ ما سوى اللّه ] ، و قطع رابطه از غيرخدا ، [ بسوى او ] و إله و شيدايند ! . » « الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » در آن ، إشاره‌اى است كه ؛ نعم سرشار و پراكنده - در دو جهان - تماما از او است ! . و براى او است ، رحمت همگانى دنيا ! و رحمت ويژهء عالم آخرت ! . روايت است كه ؛ « رحمن » : همان ( كسى ) است كه ؛ به روزى بندگانش شديدا متمايل است ! و موادّ روزيش را از آنان نبرد ، اگر چه ؛ فرمانش نبرند ! . بأفراد باإيمان ، در كاهش بندگى و طاعتشان ، « رحيم » است . و بأفراد كافر كيش و ناسپاس ! - كه ( از درگاه مقدّس او ) خواستار ( كمك و ) همراهىاند ، با رفق و مدارا ، نسبت به آنان - [ رحيم ] است ! إمام حسن عسكرى عليه السّلام فرمود : « رحمن ، همان ( كسى ) است كه ؛ به روزى بندگانش شديدا متمايل است ! . » فرمود : « و از رحمت او است ، كه چون ؛ نيروى بلندشدن و غذا خوردن از كودك ، گرفته است ، بجاى آن ، تاب و توان بمادرش داد ! و او را بكودك ( خويش ) دلسوز و مهربان آفريد ! تا به تربيت و پرستاريش قيام كند . و چنانچه ؛ ( دست روزگار ، ) مادرى از مادران را سنگدل و بىعاطفه ! پروريد ، تربيت اين طفل ( عاجز ) را بديگر مؤمنين ، واجب گردانيد . و از آنجا كه ؛ نيروى تربيت و قيام بمصالح فرزند ، از ( شالودهء وجود ) برخى از حيوانات ، گرفته شده ! آن تاب و توان را در أولاد و فرزندشان ، جايگزين نمود ! كه در زاد روزش به پا خيزد ! و بدنبال روزى مقدرّش به راه افتد . » از أمير المؤمنين عليه السّلام ، ( روايت شده ، كه ؛ ) « رحيم است ، به بندگان مؤمن . و از رحمت وى است ، كه صد رحمت آفريد ! و از آن ، رحمت واحدى ، در همهء آفريدگان قرار داد ! و به آن - مردم - به يكديگر ، رحيم و دلسوزند ! و مادر بفرزندش مهربان ! . و ( از اينرو ) مادران ( در عالم ) حيوانات ، بر أولادشان ، گرايش و عطوفت دارند ! . پس آنگاه كه ؛ روز رستاخيز ، فرا رسد ! [ رحمت واحد ] را به نودونه بخش ديگر ، بيفزايد و با آن ، بأمّت ( جليل ) محمّد صلّى اللّه عليه و آله ، رحمت آورد !