16 - سورهء ليل مكى است ، مگر آيهء اول كه نام سوره از آن گرفته شده ، چنان كه در اتقان سيوطى مذكور است . « 1 » 17 - سورهء يونس مكى است ، مگر آيهء فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ . . . « 2 » تا دو يا سه آيه ، يا آيهء وَ مِنْهُمْ مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ . . . « 3 » ، چنان كه رازى و سيوطى و شربينى آن را در آثارشان آورده‌اند . « 4 » همانطور كه در پاره‌اى از سوره‌هاى مكّى ، آيه يا آياتى مدنى است ، در تعدادى از سوره‌هاى مدنى هم آيه يا آياتى مكّى وجود دارد كه از باب نمونه به ذكر دو مورد در اينجا بسنده مىكنيم : 1 - سورهء مجادله مدنى است ، مگر ده آيهء اول آن كه نام سوره از آنها گرفته شده ، چنان كه در تفسير ابو السعود و تفسير شربينى مذكور است . « 5 » 2 - سورهء بلد مدنى است ، مگر آيه اول آن كه نام سورهء بلد از آن گرفته شده تا آخر آيه چهارم ، چنان كه اين قول را سيوطى ذكر كرده است . « 6 » در اين راستا از سوره‌هاى ديگرى نيز مىتوان نام برد كه ذكر آنها موجب اطالهء كلام است . علاوه بر اين ، ممكن است يك آيه دو بار نازل شده باشد ، مانند بسيارى از آيات كه علما بدانها تصريح كرده‌اند كه از نظر پند و يادآورى و يا از لحاظ اهتمام به شأن آنها و يا جهت اقتضاى دو مورد كه بيش از يك بار نزول آن را ايجاب كند ، نظير بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ * و مانند اول سورهء روم و آيهء روح و آيهء ما كانَ لِلنَّبِيِّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ . . . « 7 » و آيهء وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ . . . تا آخر سورهء نحل « 8 » و آيهء مَنْ كانَ عَدُوًّا لِلَّهِ . . . تا آخر آيه « 9 » و آيهء أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ . . . « 10 »

--> ( 1 ) . الاتقان فى علوم القرآن : 1 / 17 . ( 2 ) . يونس 10 / 94 . ( 3 ) . همان سوره 40 . ( 4 ) . مفاتيح الغيب : 4 / 774 ؛ الاتقان فى علوم القرآن : 1 / 15 ؛ السراج المنير : 2 / 2 . ( 5 ) . ارشاد العقل السليم الى مزايا القرآن الكريم - در حاشيهء مفاتيح الغيب : 8 / 148 ؛ السراج المنير : 4 / 210 . ( 6 ) . الاتقان فى علوم القرآن : 1 / 17 . ( 7 ) . توبة 9 / 113 . ( 8 ) . نحل 16 / 126 - 128 . ( 9 ) . بقرة 2 / 98 .