سيوطى از محمّد بن كعب ، از طريق ابو عبيد روايت كرده كه سورهء مائده در حجة الوداع بين مكه و مدينه نازل شده است « 1 » و ابن ضريس از محمّد بن عبد اللّه بن ابى جعفر رازى ، از عمرو بن هارون ، از عثمان بن عطاء خراسانى ، از پدرش ، از ابن عباس روايت كرده كه گفت : نخستين آيهء نازل شدهء قرآن ، اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ « 2 » است ، و بعد از آن : آيهء يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ « 3 » ، و به همين ترتيب سوره‌هاى فتح و مائده و برائت را يكى پس از ديگرى برمىشمرد و سورهء برائت را آخرين سوره قلمداد مىكند كه مائده قبل از آن نازل شده است . « 4 » ابن كثير در تفسيرش از عبد اللّه بن عمر روايت كرده كه آخرين سورهء نازل شده ، سورهء مائده و سورهء فتح است ، يعنى سورهء نصر ؛ و از طريق احمد و حاكم و نسائى از عايشه نقل كرده كه مائده آخرين سوره‌اى است كه بر پيامبر نازل شده است . « 5 » پس از تمام آنچه ذكر شد ، مىتوان دريافت ارزش آنچه را كه قرطبى در تفسيرش روايت كرده « 6 » ، و سيوطى از طريق ابن مردويه و طبرانى از ابن عباس ذكر نموده است مبنى بر اينكه ابو طالب همه روزه مردانى از بنى هاشم را مىفرستاد كه از پيغمبر نگهبانى و حراست نمايند ، تا اينكه آيهء . . وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ . . . « 7 » نازل گرديد . پس از نزول اين آيه ابو طالب خواست كسانى را براى حراست پيغمبر بفرستد كه آن جناب به عموى خود فرمود : همانا خداوند مرا از شرّ جنّ و انس حفظ و حراست فرمود . اين روايت مستلزم آن است كه آيهء مزبور در مكه نازل شده باشد ، و اين خبر علاوه بر جهاتى كه بيان گرديد ، ضعيف‌تر از آن است كه بتواند با احاديث گذشته و اجماع سابق و نصوص مفسّران برابرى كند . « 8 »

--> ( 1 ) . الاتقان فى علوم القرآن : 1 / 20 . ( 2 ) . علق 96 / 1 . ( 3 ) . مزمّل 73 / 1 . ( 4 ) . فضايل القرآن : 1 / 11 . ( 5 ) . تفسير القرآن العظيم : 2 / 2 . ( 6 ) . الجامع لأحكام القرآن : 6 / 244 . ( 7 ) . مائدة 5 / 67 . ( 8 ) . لباب النقول فى اسباب النزول 117 .