و بعد از مراجعت قاصد ، امرا و خواصّ محمّد عرايض به خدمت يعقوب فرستاده ، اظهار اطاعت و انقياد كردند . و يعقوب استيلا يافته ، محمّد را با صد و شصت نفر از اقارب و عشاير گرفته در سيستان مقيّد ساخت ، و دولت آل طاهر منقرض شد . مشهور است كه از محمّد بن طاهر پرسيدند كه ، « باعث زوال دولت شما چه شد ؟ » گفت : « شرب شبانگاه و خواب صباح و تفويض منصبهاى عالى به غير اهل » . و امّا واقعهء ميرزا يادگار محمّد از غرايب وقايع است [ 12 ب ] . و اگرنه چنان بودى كه جماعتى از اهل تواريخ كه خود در آن زمان بوده [ و ] « 1 » مشاهده اين واقعه نموده‌اند و نقل اين واقعه كرده‌اند ، در صحّت آن شك مىرفت . و تفصيل اين اجمال آن است كه ميرزا يادگار محمّد بن ميرزا محمّد بن ميرزا بايسنقر بن ميرزا شاهرخ بن امير تيمور گوركان « 2 » به امداد و معاونت امير ابو النّصر حسن بيك « 3 » - كه جدّ مادرى نوّاب خاقان گيتى ستان علّيين آشيان ، شاه اسماعيل ماضى [ م . 907 ق ] - انار اللّه برهانه - است - بعضى محالّ خراسان را ، كه در تصرّف سلطان حسين ميرزا بايقرا « 4 » بود ، با ساير محال خراسان گرفته در

--> ( 1 ) . از مر افزوده شد . ( 2 ) . هنگام مخاصمت سلطان ابو سعيد با اوزون حسن آق قويونلو كه به دعوت اميرزاده حسين على ، فرزند جهانشاه قراقويونلو ( مقتول به دست اوزون حسن ) ، به آذربايجان لشكر كشيده بود ، اوزون حسن چون ابو سعيد را بر قتال مصمّم يافت ، ميرزا يادگار محمّد را بر تخت پادشاهى نشاند و پس از شكست و دستگيرى ابو سعيد ، او را به دست‌نشاندهء خود سپرد . ميرزا يادگار دستور قتل او را در رجب سال 873 ق . صادر كرد و خود وى تا 875 ق . سال مرگش ، در خراسان امارت مىكرد . نك : روضة الصّفا ، مجلّد دوم ، تهذيب و تلخيص زرياب خويى ، صص 1202 و 1203 . ( 3 ) . امير حسن بيك ، معروف به اوزون حسن ، از احفاد امير عثمان قره‌يولوك آق قويونلوى تركمان ( م . 838 ق . ) . قره‌يولوك به‌واسطهء اظهار انقياد از امير تيمور گوركانى دياربكر را در اختيار گرفته بود . اوزون حسن چهارمين جانشين قره‌يولوك ، از سال 857 ق . به امارت رسيد و در سال 876 ق . با شكست تركمانان قراقويونلو آذربايجان را تسخير كرد و تبريز را مقرّ حكمرانى خود قرار داد . شاه اسماعيل صفوى با شكست دادن آخرين امراى اين سلسله ، مراد و الوند و محمّد ميرزا ، دولت آنان را از ايران برانداخت . نك : هوار ، كلمان ؛ « اق قيونلو » در دائرة المعارف الاسلامية ، ج 2 ، صص 481 و 482 ؛ روضة الصفا ، مجلد دوم ، تهذيب و تلخيص زرياب خويى ، صص 1201 و 1202 ؛ احسن التّواريخ ، ج 12 ، صص 57 تا 61 و 63 تا 69 و 73 و 74 . ( 4 ) . ميرزا سلطان حسين نوادهء بايقرا موفق شد در سالهاى 863 و 864 ق . بر مازندران كه جزء قلمرو سلطان ابو سعيد