المحقق السبزواري

814

روضة الانوار عباسى ( در اخلاق و شيوه كشور دارى ) ( فارسى )

الاعانة . و بر كلّيات و معظمات امور اكتفا ننمايند ، بلكه وقايع جزئيه را از عزلها و نصبها و شفقّتهاى پادشاه آن ملك با بعضى و بىشفقّتى با بعضى ، و تجديد رسمها و عادتها و خلاف عادات و رسوم و تعمير بلاد و قرى و قلاع و اوضاع لشكر و جميع متفرقات و تفريق مجتمعات ، و اوضاع پادشاه و امرا و صحبت ايشان و مجالست ايشان و سخنان ايشان در هر باب الى غير ذلك به بسط و شرح تمام استعلام و اعلام مىنموده باشند . چه چون پادشاه به عقل خود در امور مذكوره تأمّل نمايد و عقلا و دانايان در مجلس پادشاه باشند ، چون فكر كنند از جزئيّات استدلال بر امور كلّيه توانند كرد . و بايد كه پادشاه هميشه با جاسوسان و خبرگيران تأكيد مىنموده باشد كه از خصوصيّات اوضاع ملك مخالف ، و زمينها و شهرهاى ايشان ، و منازل و مراحل و كميّت مسافتها و راهها و كوهها و عقبه‌ها و آبها و اتّصال هر ناحيه به كدام ملك ، و كميّت و كيفيّت لشكر پادشاه و لشكر هر ناحيه و هر قلعه ، و تفصيل ارزاق و معونات ايشان ، و دين و مذهب ايشان ، و اندازهء محبّت ايشان با پادشاه و سرانجام ايشان ، و اسب و سلاح ايشان ، و تفاصيل احوال وزرا و امرا و عقلا و علما و اهل تدبير و رعايا ، و كيفيّت احوال دشمنان و مخالفان آن ملك تفتيش تمام نمايند و به پادشاه اعلام كنند .