باشد تا طبع مردمان ، خصوصا نزديكان پادشاه ، به راستى عادت كند ؛ و از دروغ تنفّر و توحّش نمايد كه هيچ‌چيز از جهت پادشاهان چندان نفع ندارد كه محرمان راستگوى امين كه محلّ امانت پادشاه باشند و پادشاه را از احوال و امور مخفيّه اخبار مىنموده باشند . پس ، بايد كه پادشاه در تحصيل چنين كسان بكوشد و چنان كه مفهوم كسى نباشد ، ايشان را جهت رسانيدن اخبار راست مقرّر دارد . و بايد كه صاحب‌خبران منصوب از قبل پادشاه باشند ، نه از قبل كسى ديگر . و بايد كه پادشاه مرسوم و مقرّرى ايشان را به قدر كفاف عنايت نمايد تا ايشان فارغ البال باشند و به رفاهيت تمام به لوازم شغل خود اشتغال توانند نمود . و لازم است كه پادشاه جاسوسان داشته باشد كه از ملك بيگانگان و خصمان اخبار مىآورده باشند و در اين باب مردمان جلد « 1 » قوى پردل راست اختيار [ 204 آ ] بايد كرد و اهتمام تمام لازم بايد دانست . و مكرّر گذشت كه هيچ تدبيرى در دفع آفات خصوم برابر با اطّلاع بر مكايد و احوال ايشان نمىشود و اگر ميسّر باشد ، نبايد « 2 » كه پادشاه كسان در ملك مخالف داشته باشد ، و مواجب و انعام به ايشان مىداده باشد كه اهتمام مىورزيده باشند ، و هميشه از خصوصيّات احوال آن ديار اخبار مىنموده باشند . و بايد كه پادشاه با اين گروه مقرّر مىداشته باشد كه مهما امكن احوالات جزئيهء آن ملك را نيز اخبار مىنموده باشند و هر امر خلاف متعارفى كه از ايشان در هر باب به ظهور رسد ، اعلام نمايند كه اجزاى اوضاع اين عالم بعضى مرتبط به بعضى است و از بعضى استدلال بر حال بعضى مخفيّات توان نمود . و همچنين بر پادشاه لازم است بر امراى سرحدّها تأكيد نمايد كه در استعلام اخبار كليّه و جزئيّهء بلادى كه در حدود ايشان است نهايت سعى مرعى دارند و به درگاه پادشاه عرض نمايند . و همين تأكيدات نسبت به امراى سرحدّها نيز بايد كرد . و مكرّر پادشاه بر تفاصيل و نوشته‌ها كه متضمّن اين امور باشد نظر نمايد تا او را استحضار اين معانى حاصل باشد ، و رغبت شنيدن اين امور از تجّار و متردّدان هر ديار داشته باشد ، و من اللّه

--> ( 1 ) . چالاك و زرنگ . ( 2 ) . در نسخهء مر براى افادهء بهتر معنى ، تغيير داده شده و « نباشد ، بايد » آمده است .