و بر همه حال رفاهيت رعيّت و تخفيف حوالات بر ايشان و حسن‌سلوك عمّال نسبت به ايشان در همه باب ، ركنى قوى است . و وجهى ديگر از وجوه مداخل سلطانى ، حسن‌سلوك است با تجّار و متردّدان و غربا و مسافران برّ و بحر ؛ و شرط است كه عاملانى كه در امور ايشان مدخل دارند مردم نيك‌ذات كاردان كم‌آزار باشند ، و بر ايشان تنگ‌گيرى نكنند و نسبت به ايشان مهربانى و عطوفت و خوشخويى به عمل آورند ، و در قضاى حوايج و دفع ظلم از ايشان بكوشند ، و در رفاهيت و امنيّت ايشان سعى نمايند . و اگر متغلّبى نسبت به ايشان تعدّى كند ، تنبيه كنند و گوشمال دهند و تشهير فرمايند تا ديگران متنبّه شوند و آوازه به اطراف رود . و پادشاه گاهى به نفس نفيس خود متوجّه اين امور شود تا آوازهء خوبى و نيكنامى او در اطراف جهان شايع و منتشر گردد . و در وجوه ديوانى كه از ايشان گرفته مىشود ، تخفيف تمام لازم دانند . ديگر از شرايط تدبير مداخل اموال آن است كه عمّال و ضابطان مداخل و محصّلان وجوهات و تحويلداران به صفت امانت و راستى موصوف باشند تا در تضييع اموال نكوشند ، و حفظ آن بر وجه مقبول به عمل آورند . بر وزرا لازم است كه در اين ابواب غافل نشوند . و امّا تقدير اخراجات پادشاهى ركنى عمده در تدبير اموال است ، و چنان كه در احاديث شريفه واقع شده ، تقدير معيشت يكى از دو يسار و غناست . چه غنا به دو نحو مىباشد : يكى ، به وفور مقتنيات و اموال و يكى به تدبير . و تقدير اخراجات و تقدير معيشت از پادشاه به چند نحو معتبر است : اول آنكه به حقيقت اخراجات و مقرّرات مأكول و ملبوس پادشاهى و ساير ضروريّات لازمه سركار [ 203 آ ] خود برسد ، و تحقيق معمول زمان پادشاهان پيش نمايد و ميانهء آنها موازنه كند . اگر قوانين سابقه بهتر باشد و به مصلحت نزديكتر باشد ، آنچه بر خلاف رسوم قديمه جارى شده باشد به اصلاح آورد و قوانين قديمه را معمول دارد . دوم ، مهما امكن از اسراف و تبذير و خرجهايى كه نفعى عقلى و فايدهء حكمى ندارد و در رونق و مهابت و حشمت پادشاهى و حرمت و عزّت ملك دخلى ندارد و به عبث و لهو و لغو راجع مىشود در تخفيف و ازالهء آن به قدر امكان سعى نمايد . سوم ، به حقيقت خادمان و ملازمان خاصّه و مباشران خدمات جزئيهء پادشاه