وزرا را جمع نمىكردند و با يك‌يك به غير علم ديگرى مشورت مىكردند تا ميان مشاوران منافسه « 1 » واقع نشود ، چه مقتضاى طبع مشاركان در امرى آن است كه تنافس نمايند ، و بعضى طعن در قول بعضى كنند و اگر كسى سبقت براى صواب گيرد به او حسد برند و معارضه كنند . و نيز اجتماع باعث اذاعه و افشاى سرّ مىگردد ، چه هريك مىداند كه اگر افشاى سرّ شود ، گناه حواله به او نخواهد بود ؛ چه شركا در استماع آن سرّ منحصر در او نيست و بهتر آن است كه پادشاه خود را در نظر اهل مشورت مخلى بالطبع بازنمايد ، چه هرگاه ميل طبع پادشاه را به طرفى دانند مايل به آن طرف مىشوند ، صريح آنچه عقل ايشان تقاضا كند اظهار نمىنمايند . و بايد كه پادشاه مبالغه نمايد كه مداهنه نكنند و آنچه مقتضاى رأى ايشان است به راستى عرض نمايند . و بهتر آن است كه هرگاه پادشاه با هر يك در خلوت به انفراد استشاره نمايد اگر مصلحت باشد ، به اجتماع « 2 » نيز اعادهء مشورت نمايد تا هريك رأى خود بگويند و حجج خود ذكر كنند و با همديگر در حضور پادشاه مناظره نمايند كه از مناظره و گفت و شنيد بسيارى از حقيقتها معلوم مىشود . و بايد كه پادشاه چون مطلبى به ايشان اعلام نمايد ، ايشان را امر به فكر و تدبير بنمايد و مهلت فكر بدهد ؛ چه بسيار چيزها ، خصوصا امور عظيمه ، حقيقت صواب و خطاى آن على البديهه معلوم نمىشود و امهالى جهت تدبّر در حالات مختلفه مىيابد . و گاه هست كه در زمان مهلت بسيارى از مخفيّات معلوم مىشود . از كلمات قدسيّه حضرت امير المؤمنين است - صلوات اللّه عليه - كه ، : « طول الفكر يحمد العواقب و يستدرك فساد الامور . » يعنى : « طول فكر محمود مىسازد عاقبتها را و استدراك فساد كارها مىكند . » و فرموده : « طول التفكّر يصلح عواقب التّدبير . » يعنى : « طول تفكّر ، مصلح عاقبتهاى تدبيرهاست . » و فرموده : « طول التفكّر يعدل رأى المشير . » يعنى : « طول تفكّر با رأى مشير برابرى مىكند . » و انسب آن است كه ايشان را پادشاه مأمور سازد كه در غير حضور او نيز در آن باب مناظره نمايند و بىاطّلاع ايشان كسى را مقرّر دارد كه سؤال و جواب و سخنان هر يك را نوشته به تفصيل معروض دارد كه در ضمن اين نيز فوايد مندرج است .

--> ( 1 ) . در مج و مر « مناقشه » ضبط شده است . ( 2 ) . ظاهرا در اصل « اجتماع » است و در مر نيز همين‌طور آمده ، ولى در مج « اجماع » ضبط شده است .