اهميت و اعتبار بسيارى برخوردار است . « 1 » از منابع پراهميتى كه در تداوم انديشهء سياسى ايران پيش از اسلام تدوين شده برخى كتابهاى تاريخى است . اساسا آثار ايرانى پيش از اسلام مشتمل بر اخبار و اخلاق فرمانروايان و سازمان ادارى دولت و حتّى داستانهاى ايرانى ، هم از جنبهء روش و شيوهء تدوين ، و هم از نظر مواد و مضامين تاريخى در تاريخنگارى اسلامى تأثيرى مهمّ داشته است . بعضى را عقيده بر اين است كه اين شيوه حتّى در تدوين سيرت نبوى نيز مؤثّر افتاده و سخاوى حدس زده كه احتمالا يك اثر فارسى در عصر پيامبر موجب راهيابى اين شيوه به ميان عرب شده باشد . « 2 » انتقال خداىنامه به دورهء اسلامى و بازپرداخت آن موجب ايجاد سنت جديدى در تاريخ‌نويسى دورهء اسلامى گرديده است . « 3 » نلدكه اين نكته را اثبات كرده و معتقد است اين تاريخ پهلوى مأخذ عمدهء تواريخ عربى و فارسيى است كه از سرگذشت ايران قبل از اسلام سخن مىرانند . عنوان اين كتاب را كه پهلوى است به عربى سير ملوك العجم يا سير الملوك نوشته‌اند و در فارسى آن را به شاهنامه ترجمه كرده‌اند . يكى از ترجمه‌هاى اين كتاب به دست ابن مقفع صورت گرفته بود ، ولى اينك نه اصل پهلوى و نه ترجمهء عربى آن در دست نيست . « 4 » به دليل آنكه خداىنامهء پهلوى سرشار از انديشهء سياسى و در زمينهء شيوهء فرمانروايى و سرشت قدرت سياسى بوده است ، آثار دورهء اسلامى كه بر پايهء آن تدوين شده‌اند نيز سرشار از انديشهء سياسى مىباشند . « 5 » تاريخ بيهقى ، غرر اخبار ملوك الفرس و سيرهم نوشتهء ابو منصور عبد الملك ثعالبى نيشابورى و تجارب الامم ابو على مسكويه رازى هرسه ، بىترديد ، در شمار اصيلترين منابع تاريخى انديشهء سياسى در ايران قرار دارند . « 6 » اگرچه انديشهء عرفانى از بنياد انديشه‌اى ناسياسى است ، امّا برخى از نوشته‌هاى عرفانى ، از نوعى دريافت عرفانى انديشهء سياسى ايرانشهرى خالى نيست . با

--> ( 1 ) . گلپايگانى ، مقدمهء الفخرى ، ص 17 . ( 2 ) . تاريخنگارى در اسلام ، ص 26 . ( 3 ) . خواجه نظام الملك ، ص 94 . ( 4 ) . ايران در زمان ساسانيان ، صص 78 و 79 . ( 5 ) . خواجه نظام الملك ، ص 95 . ( 6 ) . نك : همان ، صص 96 تا 98 .