اهميت‌ترين نوشته‌اى كه دريافتى عرفانى از انديشهء سياسى ايرانشهرى به‌دست مىدهد ، مرصاد العباد نجم الدين رازى ، مشهور به دايه ، است . « 1 » امّا مهمترين عاملى كه در ادبيات اخلاقى عرب تأثير كرده و آن را به شكل خاصّ خود درآورده كتابها و آثار اخلاقى ايران بوده كه تعدادى از آنها به عربى ترجمه شده بود . در عصرى كه مؤلفين اسلامى براى نخستين‌بار به تأليف اين‌گونه كتب ادبى پرداختند ، مهمترين منابعى كه از اين نوع در دسترس ايشان قرار داشت و سرمشق ايشان گرديد همان آثار ايرانى بود . « 2 » پراهميت‌ترين و كهنترين اين نوشته‌ها كليله و دمنه است كه بىترديد آن را بايد از سياستنامه‌هاى دورهء اسلامى به‌شمار آورد . « 3 » آنچه از حقوق پادشاهان بر كارگزاران ، و يا توصيهء شاهان به عاقبت‌نگرى و تدبير كارها به قضيّت سياست در اين كتاب آمده نمونه‌اى است از انديشه‌هاى سياسى ايرانى كه از طريق كتب ادبى و اخلاقى انتقال يافته است . « 4 » با اين مقدّمه كه در مورد شناخت جريانات عمدهء تفكّرات سياسى در اسلام براى آشنايى با اثر حاضر - روضة الانوار عباسى - گفته شد بايد اين يك نكته را هم افزود كه در سبك انتقال افكار و مفاهيم هركدام از دو جريان ديگر ( نظريهء شريعتمداران و انديشمندان عقلى ) ، الگوى نوشته‌هاى سياسى مبتنى بر عقايد ايرانى پيش از اسلام ( سياستنامه‌نويسى ) مورد تقليد قرار گرفته است . به‌گونه‌اى كه بيان گرديد در ادبيات پهلوى عصر ساسانى نوشته‌هاى بسيارى در موضوع ادب و تربيت و به‌خصوص آداب معاشرت و طرز مجالست و بالاخص مصاحبت با پادشاهان و آيين دربارى و همچنين كتابهايى براى ارشاد پادشاهان و تعديل رفتار ايشان نوشته شده بود كه عموما داراى مضامين اخلاقى و سياسى بود . « 5 » مسعودى به اخبار و سير و وصايا و عهود و مكاتبات و توقيعات و خطابه‌هاى تاجگذارى و رسايل پادشاهان ايرانى اشاره كرده است . اين آثار

--> ( 1 ) . همان ، ص 103 . ( 2 ) . فرهنگ ايرانى پيش از اسلام ، ص 258 . ( 3 ) . خواجه نظام الملك ، ص 110 . ( 4 ) . ابو المعالى نصر الله منشى ، كليله و دمنه ، به اهتمام محمّد روشن ، براى نمونه رجوع شود به : صص 92 و 93 و 94 . ( 5 ) . فرهنگ ايرانى پيش از اسلام ، ص 259 .