صلاح و طاعت و عبادت گشتند ، تا بدين وسيله شايد در زمرهء مقرّبان و جمله نزديكان داخل شوند و از انعامات و ادرارات « 1 » محفوظ و بهره‌مند گردند . و چون بدين واسطه مدّتى به طاعت و عبادت اوقات گذرانيدند و از فسق و فجور اجتناب نمودند ، نور عبادت در باطن ايشان راه يافت و ظلمت عصيان و گناه محو شد . در آخر حال ، از ته دل توبه و استغفار نموده ، بر عمرى كه به صدور امور قبيحه و سيّئات تلف شده بود متأسّف گشتند . و اين همه به بركت توبه و توجّه آن پادشاه بود و در ثواب همهء اينها آن پادشاه شريك بود . ديگر آنكه توبهء آن حضرت باعث آن شد كه آنقدر املاك و اسباب و خانه و باغ رعايا و مساكين ، كه اصحاب ظلم و تعدّى از زمان سلطنت خاقان فردوس مكانى علّيّين آشيانى شاه اسماعيل - نوّر اللّه مرقده - تا هنگام توبه كردن آن شاهنشاه به زور و تعدّى از فقرا و مساكين گرفته بودند و آن حضرت مطّلع بر آن گشت ، تمامى آن را به حق‌داران رسانيد ، و آنچه در ديوان شاهى جمع شده بود ، از املاك و غيره ، اگر آن شخص حاضر بود به دو رسانيدند ، و اگرنه به وارثان او رسانيدند ؛ و اگر ناحقّ بر كسى ظلم و زيادتى در نفس يا عرض واقع شده بود او را يا وارثان او را طلبيده به طريق صلح تدارك خاطر آنها نموده ، حلّيّت حاصل كردند . و اين عمل ، همچنانكه موجب رفع عقاب اخروى و باعث حسنات آن حضرت گشت ، سبب رفاهيّت حال و خشنودى فقرا و مساكين و نفع رعايا و متوطّنين بلاد گرديد ؛ و الحال تا غايت ، هيچ صاحب دولتى را بدين طريق توفيق رفيق نگشته و بدين‌سان در جبر مافات نكوشيده . ديگر آنكه تمغاى « 2 » شوارع و بلدان با ساير رسوم محدث در تمامى ممالك محروسه معاف و مرفوع القلم گردانيد . و غير از اين ، هر سال چندين هزار تومان براى فقرا و متوطّنان و طلبهء علم [ 38 آ ] و حفّاظ و مؤذّنان مكّهء

--> ناحيهء مشمول معافى در قلمرو حكومت نوعى خودمختارى حاصل مىكرد . نك : سازمان ادارى حكومت صفوى يا تعليقات مينورسكى بر تذكرة الملوك ، ميرزا سميعا ، ترجمه مسعود رجب‌نيا ، صص 44 و 162 . ( 1 ) . جمع ادرار است و اينجا به معنى انعام و بخشش كردن است . به معنى مستمرى نيز هست . ( 2 ) . از مصطلحات ادارى كه از دورهء ايلخانان رايج شده و بر ماليات مال التجّاره و سرمايه و نيز عوارض شهردارى اطلاق مىشد . ميرزا سميعا در تذكرة الملوك به اين نوع ماليات اشاره نكرده است .