ياد مىكند . لذا نشانهء محبّت خداوند دوستى ذكر او و دوستى قرآن است كه گفتار اوست و دوستى پيامبر اوست و دوستى هر چه به او منسوب است . چه هرگاه كسى انسانى را دوست بدارد سگ كوى او را نيز دوست مىدارد ، و محبّت هرگاه قوى و سرشار شود از محبوب تجاوز مىكند و به هر چه گرداگرد او را گرفته و او را احاطه كرده و يا به اسباب او تعلّق دارد نيز مىرسد ، و اين شركت در محبّت نيست ، زيرا كسى كه فرستادهء محبوب را به خاطر آن كه رسول اوست ، و كلام محبوب را به سبب آن كه گفتار اوست دوست مىدارد محبّت او از محبوب به غير او تجاوز نكرده بلكه اين امر دليل كمال محبّت اوست . كسى كه محبّت خداوند بر دلش غلبه يافته است همهء خلق خدا را دوست مىدارد چه آنها آفريدگان اويند در اين صورت چگونه ممكن است قرآن و پيامبر و بندگان شايستهء او را دوست نداشته باشد ، و ما تحقيق اين مطلب را در كتاب آداب اخوّت و صحبت ذكر كرده‌ايم . از اين رو خداوند فرموده است : قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ « 1 » ، و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « خداوند را به خاطر آن كه از نعمتهاى خود به شما مىخوراند و مرا به خاطر او دوست بداريد » « 2 » ؛ و گفته‌اند : كسى كه دوست خدا را دوست بدارد خدا را دوست داشته ، و آن كه گرامى بدارد كسى را كه خدا را گرامى داشته خداوند را گرامى داشته است . از نشانه‌هاى ديگر آن كه با خلوت و مناجات با خداوند و تلاوت كتاب او انس داشته و بر بيدارى شب مواظبت داشته باشد ، آرامش شب و صفاى وقت و رفع موانع را مغتنم شمارد . كمترين درجات محبّت خلوت كردن با دوست و لذّت بردن از راز و نياز گفتن با اوست ، و كسى كه خواب و افسانه‌گويى براى او لذيذتر و گواراتر از مناجات با حق تعالى باشد چگونه ممكن است دوستى او درست باشد . هرگاه به غير خدا انس گيرد به اندازهء اين انس از خدا دور و از محبّت او ساقط مىشود . در داستان برخ كه برده‌اى سياه بود و موسى عليه السّلام به وسيلهء او استسقاء و طلب باران كرد آمده است كه خداوند به موسى عليه السّلام فرمود : برخ بنده‌اى نيكو براى من است جز اين كه در او عيبى است ، عرض كرد : پروردگارا عيب او چيست ؟ فرمود : از نسيم سحر خوشش مىآيد و با آن آرامش مىيابد ، و كسى كه مرا دوست بدارد به چيزى آرام نمىگيرد . نقل شده است عابدى در بيشه‌زارى روزگارى دراز خدا را عبادت كرد . روزى نگاهش به

--> ( 1 ) آل عمران / 30 : بگو اگر خدا را دوست مىداريد از من پيروى كنيد تا خدا شما را دوست بدارد . ( 2 ) پيش از اين در باب شواهد شرح دربارهء محبّت بنده نسبت به خداوند ذكر شده است .