دوست بدارد او را مبتلا مىكند . اگر شكيبايى ورزد او را اختيار مىكند و اگر خشنود باشد او را بر مىگزيند . » « 1 » يكى از دانشمندان گفته است : هنگامى كه خود را ببينى كه او را دوست دارى و او را ببينى كه تو را مبتلا مىكند بدان او مىخواهد دوستى خود را با تو خالص كند . يكى از مريدان به استادش گفت : چيزى از دوستى به من نشان داده شد ، استادش گفت : اى فرزند ! آيا او تو را به محبوبى جز خود مبتلا كرده است تا تو او را بر آن محبوب برگزيده باشى ؟ پاسخ داد : نه ، استاد گفت : اميد دوستى نداشته باش چه آن را به بنده‌اى نمىدهد جز آنگاه كه او را مبتلا و آزمايش كند . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « هرگاه خداوند بنده‌اى را دوست بدارد از نفس او واعظى و از دل او منع كننده‌اى قرار مىدهد تا او را امر و نهى كند » « 2 » ؛ و نيز فرموده است : « هرگاه خداوند خير بنده‌اى را بخواهد او را به عيبهايش بينا مىگرداند » ؛ و مهمترين نشانه‌ها آن است كه خدا را دوست بدارد چه اين امر دلالت بر آن دارد كه خداوند او را دوست مىدارد . امّا كارى كه نشانهء آن باشد كه محبوب حق تعالى است آن است كه خداوند امور ظاهر و باطن و آشكار و نهان او را سرپرستى كند ، و فرمانرواى او ، مدبّر امور او ، زينت بخش اخلاق او ، به كار برندهء جوارح او ، به صلاح آورندهء ظاهر و باطن او باشد ، انديشه‌اش را يكى كند ، دنيا را در دلش دشمن گرداند ، او را از غير خود به وحشت اندازد ، با لذّت راز و نياز در خلوتها مونس او شود ، حجابهاى ميان او و معرفتش را براى او بردارد ، اين امور و امثال اينها نشانهء دوستى خداوند نسبت به بنده است و ما اكنون نشانهءهاى محبّت بنده را نسبت به خداوند ذكر مىكنيم چه اين نيز نشانهء محبّت خداوند نسبت به بنده است . نشانه‌هاى محبّت بنده نسبت به خداوند ( 1 ) بدان هر كسى مدّعى اين محبّت است و ادّعا چقدر آسان و معناى آن چقدر دشوار است . از اين رو انسان نبايد به نيرنگهاى شيطان فريفته شود ، و به هنگامى كه نفس مدّعى محبّت خداوند مىشود پيش از آن كه با نشانه‌هاى آن او را بيازمايد و ادلّه و براهين آن را از او بخواهد خدعهء او را باور كند . محبّت درخت پاكيزه‌اىست كه ريشه‌اش در زمين استوار و شاخه‌هايش در آسمان است ؛ ميوه‌هاى آن بر دل و زبان و جوارح ظاهر مىشود ، و اين

--> ( 1 ) مؤلف الفردوس از حديث على بن ابى طالب عليه السّلام و فرزندش آن را در مسندش نياورده است . ( 2 ) الفردوس از حديث ام سلمه به سند ضعيف ، الجامع الصغير .