الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا « 1 » . و اگر همهء اهل آسمانها و زمين جمع شوند ، تا به علم و حكمت او در چگونگى آفرينش مورچه يا پشّه‌اى احاطه يابند ، بر كمترين چيزى از آن آگاهى نخواهند يافت و به چيزى از علم او احاطه پيدا نمىكنند ، مگر آنچه را او بخواهد و آنها مقدار اندكى از علم را كه همهء مردم مىدانند ، به سبب تعليم او آن را فرا گرفته‌اند ، چنان كه فرموده است : خَلَقَ الْإِنْسانَ ، عَلَّمَهُ الْبَيانَ « 2 » . بنابراين اگر جمال علم و شرف آن امرى محبوب و در ذات خود براى دارندهء آن زينت و كمال است ، پس به همين سبب كسى جز خدا سزاوار دوست داشتن نيست چه دانش دانشمندان در مقايسه با دانش او جهل و نادانى است ، بلكه اگر كسى داناترين و نادانترين مردم زمان خود را بشناسد محال است به سبب علم نادانترين را دوست بدارد و داناترين را فرو گذارد ، هر چند نادان از نوعى علم به چگونگى امور معيشتى خالى نباشد . تفاوت ميان علم خداوند و علم خلايق بيشتر از تفاوت ميان دانشمندترين و نادانترين مردم است ، زيرا آنچه دانشمندترين را بر نادانترين مردم برترى مىدهد ، دانشهاى معدود و محدودى است كه مىتوان تصوّر كرد نادانترين بتواند با تحصيل و تلاش آنها را به دست بياورد ، ليكن برترى علم خداوند بر همهء دانشهاى بشرى بىنهايت است ، زيرا دانشهاى او را نهايتى نيست و دانشهاى بشرى محدود و پايان پذير است . امّا صفت قدرت كمال ، و عجز نقص است ، و هر كمال و بها و عظمت و قهر و مجد و استيلا محبوب و ادراك آن لذّت بخش است تا آن جا كه اگر انسان در سرگذشتها شجاعت على عليه السّلام و ديگر دليران را بشنود و بر قدرت و چيرگى آنان بر اقران و همرزمانشان آگاهى يابد ، به مجرّد شنيدن ، در دل خود بى اختيار احساس شادى و خوشحالى مىكند ، چه رسد به اين كه صحنه نبردهاى آنها را مشاهده كرده باشد . اين امر به طور ضرورى نسبت به دارندهء اين صفت محبّت ايجاد مىكند ، چه شجاعت و قدرت نوعى كمال است . اكنون قدرت همهء خلايق را با قدرت خداوند مقايسه كن ، زيرا آن كه از همه كس نيرومندتر و كشورش پهناورتر ، و در حمله قويتر و در سركوب شهوات و ريشه كن كردن پليديهاى نفس چيره‌تر و در سياست و اصلاح نفس خود و ديگران تواناتر است ، سرانجام قدرتش به پايان مىرسد و نهايت توانايى او آن است كه بر برخى از صفات نفس خويش و بر بعضى از مردم در پاره‌اى از امور قدرت ، يافته است ، ليكن با اين حال ، مالك مرگ و زندگى و سود و زيان خود

--> ( 1 ) اسراء / 85 : و جز اندكى از دانش به شما داده نشده است . ( 2 ) رحمان / 3 و 4 : انسان را آفريد و به او بيان را آموخت .