شريانها و تعداد آنها و محل رويش و انشعابات آنها از همه شگفت انگيزتر است و شرح آنها طولانى است . براى تفكّر در هر يك از اين اجزاء و سپس در هر يك از اعضاء و پس از آن در همهء بدن مجالى وسيع وجود دارد و همهء اينها انديشيدن در شگفتيهاى تن است ؛ ليكن شگفتيهاى معانى و صفاتى كه با حواس درك نمىشود از اينها بسى عجيب‌تر است . اكنون دربارهء ظاهر انسان و باطن او ، و در بدن و صفات او بينديش تا از صفت حق تعالى چيزى مشاهده كنى كه شگفتى را به نهايت مىرساند و همهء آنها صنع خداوند و در يك قطره آب گنديده است و وقتى صنع او در يك قطره آب چنين باشد صنع او در ملكوت آسمانها و ستارگان و حكمت او در وضع و شكل و مقدار و عدد آنها ، و اجتماع بعضى از آنها با بعضى ديگر ، و پراكندگى برخى و اختلاف صورت و تفاوت مشارق و مغارب آنها ، چه خواهد بود . گمان مكن كه ذره‌اى از ملكوت آسمانها بدون حكمت يا حكمتها باشد بلكه حكمت در آفرينش آنها بيشتر و صنع آنها استوارتر و عجايب آنها افزونتر از بدن انسان است ، چه ميان همهء آنچه در زمين است با عجايب آسمانها نسبتى نيست و قابل مقايسه نمىباشد . از اين رو خداوند فرموده است : أَ أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّماءُ بَناها « 1 » . اكنون به ملاحظهء وضع نطفه بازگرد و بينديش كه حال او نخست چه بوده و سپس چه شده است ؟ و فكر كن كه اگر تمام جنّ و انس جمع شوند تا براى نطفه شنوايى يا بينايى يا عقل يا قدرت يا علم يا روح بيافرينند ، يا استخوان يا رگ يا پى يا پوست يا مو در او خلق كنند آيا مىتوانند ؟ بلكه هرگاه بخواهند كنه حقيقت و چگونگى خلقت آن را پس از آن كه خداوند آن را آفريده بدانند عاجز و درمانده خواهند شد . شگفتا از تو كه اگر صورت انسانى را بر ديوارى ببينى كه صورتگر با به كار بردن استادى و مهارت آن را به گونه‌اى به تصوير كشيده كه به صورت واقعى انسان نزديك بوده و بيننده خيال مىكند حقيقة صورت انسان است بى اندازه از هنر صورتگر و مهارت و چيره دستى و هوش سرشار او در شگفت مىشوى و موقعيت او در دلت بس بزرگ خواهد شد با آن كه مىدانى آن صورت به كمك رنگ و قلم و ديوار و دست و قدرت و علم و اراده كشيده نشده است و هيچ چيزى از اينها حاصل كار صورتگر نبوده و او آنها را نيافريده بلكه ديگرى آنها را خلق كرده است و بالاترين كارى كه او انجام داده آن است كه به ترتيب مخصوصى رنگ را به ديوار منتقل

--> ( 1 ) نازعات / 27 : آيا آفرينش شما ( پس از مرگ ) دشوارتر است يا آفرينش آسمان كه آن را بنا كرده است .