آن كس كه غير او را دوست مىدارد و در دوستىاش غلوّ مىكند هر چند استحقاق اين دوستى را داشته باشد . و بسا كار عالمان بدان جا انجامد كه مانند زنان به يكديگر رشك برند و بر يكى از آنان گران آيد كه يكى از شاگردانش نزد عالمى ديگر رفت و آمد كند ، اگر چه او مىداند كه وى از آن عالم سود مىبرد و در دينش از او استفاده مىكند . همهء اين كژيها تراوش صفات مهلكى است كه در اعماق دل او جا گرفته و گمان مىكند از آنها رهايى يافته است در حالى كه او در آن‌ها فريب خورده است و با اين نشانه‌ها حقيقت روشن خواهد شد . بنابراين آزمون عالم بس بزرگ است و او يا مالك است و يا هالك و به سلامت عوام نمىتواند اميد داشته باشد . بر هر كسى كه اين صفات را در خود احساس كند لازم است تنهايى و گوشه نشينى را اختيار كند و طالب گمنامى باشد و هرگاه فتوا از او خواسته شود آن را به ديگران واگذارد . جمعى از اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در مسجد حضور داشتند كه همهء آنها صاحبان فتوا بودند ليكن دادن فتوا را به يكديگر ارجاع مىدادند ، و هر كدام كه فتوا مىداد آرزو مىكرد كه ديگرى آن را از عهدهء او بردارد . در اين مورد بايد از شيطانهاى انسى پرهيز كرد چه آنها مىگويند اين كار را مكن زيرا اگر اين در گشوده شود علوم در ميان مردم مندرس و متروك مىگردد ليكن بايد به آن‌ها بگويد دين اسلام از من بى نياز است . اين آيين پيش از من معمور و آباد بوده و پس از من نيز همچنان خواهد بود و اگر بميرم كاخ رفيع اسلام منهدم نخواهد شد و اگر چه دين از من بى نياز است ، ليكن من به صلاح دلم نيازمندم . گفتار آنها كه مىگويند اين عمل منجر به مندرس شدن و متروك ماندن علوم خواهد شد خيالى بيش نيست و نشانهء نهايت جهل آنهاست چه اگر آدميان را به زندان اندازند و بر دست و پاى آنها زنجير بندند و آنها را به آتش تهديد كنند كه دست از طلب علم بردارند ميل به برتريجويى و رياست طلبى آنها را وادار خواهد كرد كه زنجيرها را بشكنند و ديوارها را ويران كنند تا خود را از زندان رها ساخته به طلب علم بپردازند . چه مادام كه شيطان رياست طلبى را محبوب دلهاى مردم مىكند علم مندرس و متروك نخواهد شد و شيطان تا روز قيامت در كارش سستى نمىكند بلكه براى انتشار دانش اقوامى قيام خواهند كرد كه هيچ بهره‌اى در آخرت ندارند چنان كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « خداوند اين دين را به وسيلهء اقوامى تقويت خواهد كرد كه آنها را ( از دين ) هيچ بهره‌اى نيست » « 1 » و نيز : « خداوند

--> ( 1 ) صحيح بخارى ، مسند ابى عوانه ، و پيش از اين ذكر شده‌اند .