جهد و كوشش دارد همنشين شوى و به احوال او بنگرى و به او تأسّى جويى . يكى از اينان مىگويد : هنگامى كه در عبادت دچار سستى مىشوم به احوال محمد بن واسع و كوشش او در عبادت مىنگرم و روش او را يك هفته به كار مىبندم . امّا اين درمان اكنون دشوار و ناممكن شده است زيرا در ميان مردم كسى يافت نمىشود كه مانند پيشينيان در عبادت خدا كوشا باشد ؛ از اين رو انسان بايد از ديدن به شنيدن عدول كند ، و بداند كه از شنيدن احوال اين دسته از پيشينيان و مطالعهء اخبارشان كه سرشار از مجاهده و كوشش پيگير در عبادت است چيزى سودمندتر وجود ندارد . آرى رنج آنها بسر آمد ليكن ثوابهاى آنها پايدار و نعمتهاى آنها تا ابد باقى و جاودان است . براستى چقدر سلطنت آنها بزرگ و حسرت و اندوه كسى كه به آنها اقتدا نكند شديد است . اينان روزهاى اندكى از شهوات كدورت آميزى بر خوردار مىشوند و سپس مرگ گلوى آنها را مىفشارد و ميان آنها و شهوتشان تا ابد جدايى مىاندازد ، و ما از آن به خدا پناه مىبريم . اينك ما شمّه‌اى از اوصاف كوشندگان در عبادت و فضايل آنها را ذكر مىكنيم تا رغبت ديدن به سعى و تلاش به حركت درآيد و به آنها تأسّى جويند . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « خداوند گروهى را رحمت كند كه مردم آنها را بيمار مىپندارند و بيمار نيستند « 1 » » گفته شده كه : عبادت آنها را فرسوده كرده است . خداوند مىفرمايد : وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ ما آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ « 2 » . گفته‌اند يعنى : اعمال نيكى به جا مىآورند و بيم دارند كه پذيرفته درگاه الهى نشود و آنها را از عذاب خدا نرهاند . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « خوشا به حال كسى كه عمرش دراز و عملش نيكو باشد « 3 » » . روايت شده است كه خداوند به فرشتگان مىفرمايد : بندگانم را چه شده است كه اين قدر تلاش مىكنند ، مىگويند : اى پروردگار ما ! از آنچه آنها را ترسانيده‌اى مىترسند ، و به آنچه شوق آنها را برانگيخته‌اى مشتاقند ، خداوند مىفرمايد : اگر مرا بينند تلاش آنها بسيار سخت‌تر خواهد بود . يكى از پيشينيان گفته است : من گروهى را يافتم و با دسته‌هايى همنشين شدم كه اگر

--> ( 1 ) من اين حديث را با اين الفاظ نيافتم ، و در گفتار امير المؤمنان عليه السّلام كه در آن پرهيزگاران را براى همام توصيف فرموده آمده است : « بيننده چون به آنها بنگرد مىگويد بيمارند ، امّا آنها هيچ بيمارى ندارند . » ( 2 ) مؤمنون / 60 : و آنها كه نهايت كوشش را در انجام طاعات دارند با اين حال دلهايشان ترسان است . ( 3 ) الكبير طبرانى ، الحلية ابو نعيم از حديث عبد اللّه بن بسر .