قوى و در غير آنها ضعيفم : از آنگاه كه مسلمان شدم هيچ نمازى نگزاردم جز آن كه به خود گفتم زنده نمىمانم تا از آن فارغ شوم ، و هيچ جنازه‌اى را تشييع نكردم جز آن كه به نفس خود همان را گفتم كه او مىگويد و به او مىگويند تا آنگاه كه از دفن او فراغت حاصل شد ، و از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله سخنى نشنيدم جز آن كه دانستم كه آن حق است . ابن مسيّب گفته است : هنگامى كه اين حديث را شنيدم گمان بردم كه اين خصلتها جز در پيامبر صلّى اللّه عليه و آله جمع نمىشود ؛ و همين صدق در اين امور است ، زيرا چه بسيارى از صحابه كه نماز گزاردند و جنازه‌ها را تشييع كردند ليكن به اين درجه نرسيدند . اين بود درجات صدق و معناى آن و سخنانى كه از مشايخ در حقيقت صدق نقل شده است و اغلب جز آحادى از آنها اين معانى را متعرّض نشده‌اند . آرى ابو بكر ورّاق گفته است : صدق سه گونه است : صدق توحيد ، صدق طاعت و صدق معرفت . صدق توحيد براى عموم مؤمنان است ، خداوند فرموده است : وَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ « 1 » ؛ صدق طاعت براى اهل علم ، و صدق معرفت از آن اهل ولايت است كه اوتاد زمين بشمارند ، و همهء اينها به آنچه ما در صدق ششم ذكر كرده‌ايم بازگشت دارد . و او انواع چيزهايى را كه مشتمل بر صدق است بيان كرده ليكن آن نيز جامع همهء اقسام نيست . امام جعفر صادق عليه السّلام فرموده است : « صدق مجاهده است و آن كه بر خدا غير خدا را اختيار نكنى چنان كه خداوند غير تو را بر تو اختيار نكرده و فرموده است : هُوَ اجْتَباكُمْ « 2 » » . گفته‌اند : خداوند به موسى عليه السّلام وحى فرمود كه : من هرگاه بنده‌اى را دوست بدارم او را به بلايى كه كوه ياراى تحمل آن را ندارد گرفتار مىكنم ، تا بنگرم صدق او چگونه است اگر او را شكيبا يافتم وى را دوست و حبيب خود مىگردانم . و اگر او را جزع كننده يابم كه نزد خلق من شكايت مرا مىكند او را مىگذارم و باك ندارم . بنابراين از نشانه‌هاى صدق كتمان مصيبتها و طاعتها و كراهت آگاه كردن مردم بر آنهاست . مىگويم : در مصباح الشّريعة از امام صادق عليه السّلام نقل شده كه فرموده است : هرگاه بخواهى بدانى راستگويى يا دروغگو به معناى قصد و عمق ادّعاى خود بنگر و آنها را در ترازوى حق بسنج و گمان كن كه روز قيامت است و خداوند فرموده است : وَ الْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ

--> ( 1 ) حديد / 19 : كسانى كه به خدا و پيامبرانش ايمان آوردند آنان صديقانند . ( 2 ) حجّ / 78 : . . . او شما را برگزيد .