دشوار دانستند آنان سهل و آسان يافتند ، و به آنچه نادانها از آن دورى مىكنند انس گرفتند ، و در دنيا با بدنهايى كه ارواحشان به محلّ اعلا آويخته و پيوسته بود زندگى كردند ، آنان جانشينان خداوند در زمين و دعوت كنندگان به سوى دين اويند » « 1 » آرى معناى انس با خدا و نشانه و دلايل آن همين است . برخى از متكلّمان انس و محبّت و شوق را انكار و گمان كرده‌اند اين امور گوياى تشبيه است و ندانسته‌اند كه جمال مدركات باطنى لذّتبخش‌تر از جمال ديدنيهاى با چشم سر است و لذّت شناخت آنها بر ارباب قلوب غالبتر مىباشد . حتّى بعضى از اينان مقام رضا را نيز منكر شده گفته‌اند : رضا جز صبر چيز ديگرى نبوده و رضا قابل تصوّر نيست ، ليكن اينها همه سخنانى ناقص و نارساست و گويندهء آنها جز بر ظاهرى از مقامات دين آگاهى نداشته و پنداشته است كه جز ظاهر چيزى وجود ندارد . چه محسوسات و آنچه در عالم خيال مىآيد همه در طريق دين قشر و ظاهرند و مغز مطلوب وراى آنهاست . كسى كه از گردو جز به پوست آن نرسيده گمان مىكند همهء گردو چوب است و خروج روغن را از آن محال مىداند . او معذور است ليكن عذرش پذيرفته نيست . در اين باره گفته‌اند : الانس باللّه لا يحويه بطّال * و ليس يدركه بالحول محتال « 2 » و الآنسون رجال كلّهم نجب * و كلّهم صفوة للّه عمّال « 3 » بيان معناى انبساط و تجرّى كه ثمرهء غلبهء انس است . ( 1 ) بدان هرگاه دوام و غلبه يابد و مستحكم شود . و آن را نگرانى شوق ، مشوّش و بيم دورى و حجاب منغّص نكند نوعى انبساط و بى باكى در گفتار و كردار و نيايش با خداوند پديد مىآورد كه گاهى ظاهر آنها به سبب گستاخى و تجرّى كه در آنهاست زشت به نظر مىآيد . اين امور از كسى كه در مقام انس قرار گرفته دور از احتمال نيست ، ليكن كسى كه به اين مقام راه نيافته و در گفتار و كردار به آنها تشبّه جويد بى شكّ هلاك شده و در آستانهء كفر قرار گرفته است . نمونهء آنها برخ سياه است كه خداوند به كليم خود موسى عليه السّلام دستور داد از او بخواهد تا براى بنى اسرائيل پس از هفت سال قحطى طلب باران كند . موسى عليه السّلام به همراه

--> ( 1 ) نهج البلاغه ، بخش حكم و مواعظ ، شماره 147 . ( 2 ) بيكاره انس با خدا ندارد - و حيله‌گر با نيرويش آن را درك نمىكند ( 3 ) انس گيرندگان همه مردان برگزيده‌اند - و همه خاصّ و كارگزاران خدايند