خداوند نكوهش كرده است صاحب باغى را كه به هنگام ورود به باغش گفت : ما أَظُنُّ أَنْ تَبِيدَ هذِهِ أَبَداً ، وَ ما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً وَ لَئِنْ رُدِدْتُ إِلى رَبِّي لَأَجِدَنَّ خَيْراً مِنْها مُنْقَلَباً . « 4 » مىگويم : كافى به سند خود از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه به آن حضرت عرض كردند : گروهى از دوستان شما مرتكب گناه مىشوند و مىگويند ما اميدواريم ، فرمود : « دروغ مىگويند دوست ما نيستند ، آنان گروهى هستند كه آرزوها بر آنها چيره شده است ، كسى كه به چيزى اميد دارد براى آن كار مىكند ، و آن كه از چيزى بيم دارد از آن مىگريزد . » « 5 » و نيز از آن حضرت روايت شده كه فرموده است : « مؤمن مؤمن نخواهد بود مگر آنگاه كه بيمناك و اميدوار باشد و بيمناك و اميدوار نخواهد شد ، مگر آنگاه كه به خاطر بيم و اميد خود كار كند . » « 6 » يكى از حكيمان گفته است : كسى كه از چيزى بترسد از آن مىگريزد و كسى كه از خدا بيم دارد به سوى او مىگريزد . غزّالى مىگويد : اكنون براى بندهء كوشا در طاعات و دورى كننده از گناهان سزاوار است از فضل الهى كمال نعمت را انتظار داشته باشد و كمال نعمت دخول در بهشت است . امّا گنهكار هر گاه توبه آورد و همهء تقصيرهاى گذشته را جبران كند شايسته است به قبول توبهء خود اميدوار باشد ؛ و قبول توبه به هنگامى است كه گناه مكروه او شود ، و بدى او را اندوهگين و نيكى او را شادمان كند و نفس خويش را مورد نكوهش و ملامت قرار دهد . كسى كه آرزوى توبه داشته و مشتاق آن باشد سزاوار است از خداوند اميد توفيق آن را داشته باشد ، زيرا كراهت او از گناه و حرص او بر طاعت به منزلهء سببى است كه او را موفّق به توبه مىگرداند و رجا پس از تحقّق اسباب آن است . از اين رو خداوند فرموده است : إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ ، « 7 » معناى آيه اين است كه آنها استحقاق دارند اميدوار باشند و مقصود تخصيص وجود

--> ( 4 ) كهف 3 / 35 و 36 : . . . من گمان نمىكنم هرگز اين باغ نابود شود ، و باور نمىكنم كه قيامت برپا گردد و اگر به سوى پروردگارم باز گردم ( و قيامتى در كار باشد ) جايگاهى بهتر از اين جا خواهم يافت . ( 5 ) همان مأخذ 2 / 68 ، شمارهء 6 . ( 6 ) همان مأخذ 2 / 71 ، شمارهء 11 . ( 7 ) بقره / 218 : كسانى كه ايمان آورده‌اند ، و كسانى كه مهاجرت و در راه خدا جهاد كرده‌اند آنها به رحمت پروردگار اميدوارند .