او مانند بهشت مىشود و بلاى چنين كسى به هنگام مرگ به سبب مفارقت از دنيا بسيار بزرگ خواهد بود . ليكن اگر مصيبتهاى او بسيار باشد از دنيا دلتنگ مىشود و بدان انس و آرامش نمىيابد و آن برايش مانند زندانى است كه رهايى از آن بالاترين لذّت او و خلاصى از آن مانند خلاصى از زندان خواهد بود . از اين رو پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « دنيا زندان مؤمن و بهشت كافر است . » « 10 » هر كس از خداوند روى بگرداند و جز زندگانى دنيا نخواهد و بدان خشنود و بر آن اعتماد داشته باشد كافر است ، و آن كه دل از دنيا برداشته و سخت مشتاق بيرون آمدن از آن است مؤمن مىباشد . قسمتى از اين كفر آشكار و پاره‌اى از آن پنهان است ، و به اندازه‌اى كه محبّت دنيا در دل جاى دارد شرك خفىّ در آن جريان مىيابد . آرى موحّد مطلق كسى است كه جز حقّ يگانه را دوست نداشته باشد . بنابر اين از اين حيث در بلا نعمتهايى است كه واجب است بدانها شاد بود . امّا تألّم و اندوه امرى ضرورى و اجتناب ناپذير است و شبيه خوشحالى تو به هنگام احتياج به حجامتگرى است كه تو را رايگان حجامت كند ؛ يا به كسى است كه بلا عوض به تو داروى تلخ نافع بخوراند ، چه در اين موقع هم درد خواهى داشت و هم شادمان خواهى بود ؛ بر درد صبر مىكنى ، و بر شادى شكر مىگويى . از اين رو هر بلايى كه در امور دنياست مانند دارويى است كه در حال درد آور و در آينده سودبخش است . بلكه اگر كسى براى تماشا به كاخ پادشاهى وارد شود و مىداند كه ناگزير بايد از آن بيرون رود ، ليكن در اين هنگام چشمش به رخسار زيبايى افتد كه همراه او از كاخ بيرون نمىآيد ، اين امر براى او بلايى خواهد بود ، چه موجب شده كه به منزلى انس و علاقه پيدا كند كه اقامت در آن براى او غير ممكن است . و اگر توقّف در آن برايش ايجاد خطر كند بدين گونه كه شاه به اين امر آگاه شود و او را مورد تنبيه قرار دهد و به او آسيبى رسد كه او را از توقّف در اين كاخ متنفّر كند ، اين امر براى او نعمت خواهد بود . دنيا منزلگاهى است كه مردم از طريق رحم به آن وارد و از راه دروازهء گور از آن خارج مىشوند . هر چه موجب انس آنها به اين منزلگاه شود بلا و آنچه دل ايشان را از آن بركند و انس آنان را به آن زايل سازد نعمت است . هر كس اين حقيقت را بداند مىتواند بر بلا شكر گويد ، و آن كه اين نعمت در بلا را نشناسد نمىتوان تصوّر كرد كه در برابر بلا شكرگزار باشد ؛ زيرا

--> ( 10 ) سنن ابن ماجه شماره 4113 و غيره در كتاب الزّهد .