كرده و فرموده است : وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ . « 60 » از اين رو ميان آنها رقابت و درگيرى نيست و آنها در رتبه و عملى كه براى هر يك از آنان معيّن است مثل حواس پنجگانه است ، چه بينايى هرگز مزاحم شنوايى و درك آوازها نيست . همچنين بويايى مزاحم آنها نبوده و آنها مزاحم اين نمىباشند ، و مانند دست و پا نيستند ، چه با انگشتان پا مىتوان چيزى را به طور ضعيف گرفت و اين عمل رقابتى با دست است . همچنين مىتوانى با سر خود ديگرى را بزنى و اين نيز رقابتى با دست است كه آلت زدن است . فرشته مانند انسان نيست كه بتنهايى گندم را آرد و خمير كند و بپزد ، چه اين نوعى انحراف و عدول از حدّ عدالت است و سبب آن اختلاف صفات انسان و انگيزه‌هاى اوست ، زيرا انسان يك صفتى و يك فعلى نيست . به همين سبب انسانى را مشاهده مىكنى كه گاهى خدا را اطاعت و زمانى ديگر معصيت مىكند ، و اين به سبب اختلاف صفات و انگيزه‌هاى اوست ، و اين امر در طبيعت فرشتگان وجود ندارد چه سرشت آنها بر طاعت آفريده شده و گناه را در آنها راه نيست . از اين رو خداوند فرموده است : لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ ، « 61 » يُسَبِّحُونَ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ لا يَفْتُرُونَ . « 62 » ركوع كنندهء آنها هميشه در ركوع و سجود كنندهء هميشه در سجود و قيام كننده پيوسته در قيام و ايستاده است . در افعالشان هيچ اختلافى نيست و فتور و سستى در آنها راه ندارد . هر يك را مقامى معلوم و معيّن است كه از حدّ آن تجاوز نمىكند . طاعت آنها براى خداست چه آنها را امكان مخالفت نيست و مىتوان طاعت آنها را نسبت به خداوند به اطاعت اعضاى بدنت نسبت به تو تشبيه كرد ، چه هر گاه عزمت را بر گشودن پلكهايت جزم كنى براى پلك سالم اختلاف و ترديدى نخواهد بود كه از تو فرمانبردارى كند و يا سرپيچى ورزد ، بلكه گويى در انتظار امر و نهى تو است تا با اشاره‌اى باز و يا بر هم نهاده شود . اين تشبيه از جهتى درست و از جهت ديگر نادرست است ، زيرا پلكها به حركاتى كه از آنها صادر مىشود اعمّ از گشودن و بستن دانا نيستند در حالى كه فرشتگان زنده‌اند و به آنچه مىكنند دانا هستند . بنابر اين فرشتگان زمينى و آسمانى و نياز تو به آنها بتنهايى نعمتى از نعمتهاى خداوند بر توست سواى همهء اعمال و احتياجات ديگر كه ما با ذكر آنها سخن را به درازا

--> ( 60 ) صافّات / 164 : هر يك از ما مقام معلومى داريم . ( 61 ) تحريم / 6 : خدا را در آنچه به آنها امر مىكند نافرمانى نمىكنند . ( 62 ) انبياء / 20 : شب و روز تسبيح مىگويند و سست نمىشوند .