نمىكشانيم . اين طبقهء ديگرى از نعمتهاى الهى است و ذكر همهء طبقات غير ممكن است چه رسد به بيان آحاد نعمتهايى كه تحت اين طبقاتند . بنابر اين خداوند نعمتهاى ظاهرى و باطنى را بر تو كامل كرده و سپس فرموده است : وَ ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ . « 63 » پس ترك گناهان باطن كه بر مردم پوشيده‌اند مانند حسادت ، بدگمانى ، بدعت و بدانديشى دربارهء مردم و جز اينها كه از گناهان دلند شكر نعمتهاى باطن است و ترك گناهان بدنى ظاهر شكر نعمتهاى ظاهر است ، بلكه مىگويم : هر كس خدا را هر چند به اندازهء يك چشم به هم زدن نافرمانى كند مثلا در آن جا كه واجب است چشم بر هم نهد آن را بگشايد نعمتهايى را كه خداوند در آسمانها و زمين و در آنچه ميان آنهاست به او ارزانى داشته ناسپاسى كرده است ؛ زيرا آنچه را خداوند آفريده حتّى فرشتگان و آسمانها و زمين و حيوانات و نباتات همگى براى هر يك از بندگان نعمت است چه از آنها سود مىبرد هر چند ديگرى نيز از آنها منتفع مىشود . خداوند متعال را در هر پلك بر هم نهادن دو نعمت است و اين دو نعمت در خود اين عضو است ، زيرا او در زير هر پلكى عضلاتى آفريده و در آنها تارها و عصبهاى باريكى قرار داده كه متّصل به اعصاب دماغند و به وسيلهء آنها پايين آمدن پلك بالا و بالا رفتن پلك پايين صورت مىگيرد و بر هر پلكى مژه‌هاى سياهى است و در سياهى آنها نعمتى از سوى حقّ تعالى است چه روشنايى چشم را جمع مىكند . سفيدى نور را پخش و سياهى جمع مىكند و اين كه خداوند مژه‌ها را در صف واحدى آفريده نعمت ديگرى از اوست ، چه اين ترتيب مانع خزيدن حشرات به درون چشم مىشود و خاشاكى را كه در هوا پراكنده است متفرّق مىكند . و نيز خداوند را در هر مويى از مژه دو نعمت است يكى آن كه اصل آنها را نرم آفريده و ديگر آن كه با همهء نرمى راست ايستاده‌اند . و در اين كه مژه‌ها در هم فرو رفته‌اند نيز نعمت ديگرى است كه بزرگتر از همه است چه غبار هوا مانع گشودن چشم مىشود و اگر بيننده پلكها را بر هم نهد چيزى نمىبيند از اين رو پلكها به مقدار درهم فرورفتگى مژه‌ها جمع مىشود و بيننده از پشت مشبّك مژه مىنگرد و همين مشبّك مانع درآمدن خاشاك به چشم مىگردد در حالى كه مانع ادامهء نگاه از داخل نيست . سپس اگر غبارى به حدقه برسد چون اطراف پلكها تيز و مانند آينه

--> ( 63 ) انعام / 120 : گناهان آشكار و پنهان را رها كنيد .