قسمت اوّل - بدان كليّهء امور به نظر ما از چهار قسم بيرون نيست : 1 - كارهايى كه همگى براى دنيا و آخرتمان سودمند است مانند دانش و خوشخويى . 2 - كارهايى كه همگى براى دنيا و آخرت ما زيان دارد مانند نادانى و بدخويى . 3 - كارهايى كه در حال سودمند و در آينده براى ما زيانبار است مانند لذّات حاصل از پيروى از شهوات . 4 - كارهايى كه در حال زيانبار و دردناك و در آينده نافع و سودآور است ، مانند سركوب كردن شهوات و مخالفت با نفس . بىشكّ آنچه در حال و مآل سودمند مىباشد نعمت است ، چون دانش و حسن خلق ، و آنچه در حال و آينده زيان‌آور است محقّقا بلاست ، مانند آنچه ضدّ آن دو صفت است ، و آنچه در حال سودمند و در آينده زيانبار است نيز از نظر اهل بينش بلاى محض و به گمان نادانها نعمت است ، مانند گرسنه‌اى كه عسل زهرآلودى بيابد چنانچه نادان باشد آن را نعمت مىشمارد و اگر بدان دانا باشد آن را بلايى خواهد شمرد كه به سوى او رو آورده است . امّا آنچه در حال زيانبار و در آينده نافع و سودمند است از ديدگاه خردمندان نعمت و از نظر نادانان بلاست و مثال آن دارويى است كه در حال مزهء تلخ و چشيدن آن سخت است ليكن شفا بخش بيماريها و دردها و پديدآورندهء صحّت و سلامتى است . اگر كودك نادان به آشاميدن آن وادار شود گمان مىكند بلاست و خردمند آن را نعمت مىشمارد و منّت دار كسى مىشود كه آن را به دو هديه كند ، و اسباب آن را برايش فراهم سازد . به همين سبب مادر فرزندش را از حجامت باز مىدارد و پدر او را بدان ترغيب مىكند ، زيرا پدر به سبب كمال عقل عاقبت را مىنگرد و مادر به علّت كوتاهى فكر و محبّت زياد حال را در نظر مىگيرد ، و كودك به سبب نادانى ممنون مادر مىشود نه پدر و با مادر انس مىگيرد و او را نسبت به خود مهربان و پدر را دشمن مىشمارد . ليكن اگر عاقل باشد مىداند كه مادر در باطن دشمن و در ظاهر دوستدار اوست ، زيرا منع او از حجامت كودك را به بيماريها و دردهايى مىكشاند كه بسيار سخت‌تر و دردناكتر از حجامت است . امّا دوست نادان بدتر از دشمن داناست ، و هر انسانى دوست خويش است ليكن دوستى نادان و به همين سبب به خود آن مىكند كه دشمن به او نمىكند . قسمت دوم - بدان اسباب دنيوى در هم و خوب و بد آن به هم آميخته است و خيلى