يكى را دوست مىدارد و نام او جبرئيل ، روح القدس و روح الامين است و او نزد خداوند محبوب ، مطاع و مكين است ، و ديگرى را دشمن مىدارد و او ابليس است و وى ملعون و مهلت داده شده تا روز قيامت است . سپس ارشاد را به جبرئيل نسبت داده و فرموده است : قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ ؛ « 75 » و نيز : يُلْقِي الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ ؛ « 76 » و اغوا يعنى گمراه كردن را به ابليس منسوب كرده و فرموده است : لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِهِ . « 77 » اغواء به معناى متوقّف كردن بندگان پيش از رسيدن به مقصد حكمت است . بنابر اين بنگر چگونه اغوا را به بنده‌اى نسبت داده كه بر او خشمگين است و ارشاد را كه عبارت از سوق دادن به سوى هدف حكمت است به بنده‌اى منسوب كرده كه او را دوست مىدارد . براى اين مطلب در آنچه عادت و معمول است مثالى وجود دارد و آن اين كه پادشاه اگر به كسى نيازمند شود كه ساقى شراب او شود و به كسى كه او را حجامت كند و به كسى كه جلو منزل او را از پليديها پاك سازد و در همين حال او را دو بنده باشد بىترديد كار حجامت و نظافت را به يكى از اين دو بنده كه زشت‌تر و پست‌تر است خواهد سپرد ، و آوردن شراب ناب را براى او به آن كه زيباتر و كاملتر و نزد او محبوبتر است واگذار خواهد كرد . نبايد بگويى كه اين عمل من است و چرا بايد عمل خدا همچون عمل من باشد ، زيرا تو خطا مىكنى از اين كه عملت را به خودت نسبت مىدهى و اوست كه انگيزهء تو را متوجّه آن كرده است كه فعل مكروه را به شخص مكروه و فعل محبوب را به شخص محبوب تخصيص دهى تا عدالت كامل و برقرار شود ؛ چه گاهى عدالت او به امورى كامل مىشود كه تو را در آنها دخالتى نيست و گاهى با دخالت تو تمام مىشود ، زيرا تو نيز از افعال او هستى و انگيزهء قدرت ، علم ، عمل و ديگر اسباب و موجبات حركات تو به يك تعبير فعل كسى است كه آنها را از روى عدل به ترتيبى مرتّب ساخته كه افعال معتدل و مناسب از آنها به وجود مىآيد جز اين كه تو جز خويشتن را نمىبينى و گمان مىكنى آنچه در عالم شهود بر تو آشكار مىشود در عالم غيب و ملكوت سببى ندارد ، به همين جهت آن را به خودت نسبت مىدهى . تو مانند كودكى هستى كه در شب

--> ( 75 ) نحل / 104 : بگو آن را روح القدس از جانب پروردگارت بحقّ نازل كرده است . ( 76 ) مؤمن / 15 : روح را به فرمانش بر هر كس از بندگانش كه بخواهد القا مىكند . ( 77 ) زمر / 8 : . . . تا مردم را از راه او منحرف سازد .